Son aylarda ikinci el kitap dünyasında dikkat çekici bir hareketlilik yaşanıyor. Bağımsız kitapçılar, alışılmışın dışında bir satın alma eğilimiyle karşı karşıya. Raflardan yüzlerce, hatta binlerce kitap toplu halde satın alınarak dünyanın farklı noktalarındaki depolara gönderiliyor.

BBC’nin haberine göre, Northumberland’daki Barter Books’un sahibi Stuart Manley, normal bir haftada 2 bin ila 3 bin kitap sattığını söylüyor. Ancak yakın zamanda Kanada merkezli bir şirketten gelen tek bir toplu sipariş, Manley’nin normal koşullarda yedi günde satmayı beklediği kitap sayısına ulaştı.

“Böyle bir şeyle daha önce hiç karşılaşmadım”

İkinci el kitap sektöründe 30 yıllık deneyime sahip Manley, yaşananları daha önce hiç görmediğini belirtiyor. Üstelik benzer büyüklükte siparişlerle karşılaşan tek kitapçı da o değil.

Dünyanın farklı ülkelerindeki ikinci el kitapçılar, son dönemde alışılmadık miktarlarda kitap siparişi aldıklarını aktarıyor. Ancak kitapların nihai olarak nereye gönderildiği ve kim tarafından kullanıldığı konusunda net bir bilgi bulunmuyor.

Bu gizemli talebin arkasında ise hızla büyüyen yapay zekâ sektörü olabilir.

Kitaplara yönelik iştahın arkasında yapay zekâ mı var?

İkinci el kitap satışlarındaki artışın yapay zekâ şirketlerinin eğitim verisi ihtiyacıyla bağlantılı olabileceği düşüncesinin arkasında ABD’de verilen bir mahkeme kararı bulunuyor.

2025 yılında bir ABD yargıcı, yapay zekâ yazılımlarını eğitmek amacıyla satın alınan kitapların kullanılmasının ABD telif hakkı yasasını ihlal etmediğine hükmetti.

Karar, üç yazarın yapay zekâ şirketi Anthropic’e karşı açtığı davanın ardından geldi. Yargıç William Alsup, Anthropic’in yazarlara ait kitapları kullanımını “son derece dönüştürücü” olarak değerlendirdi ve bu kullanımın ABD yasaları kapsamında kabul edilebilir olduğuna karar verdi.

İkinci el kitapçılar tedirgin

Ancak geçtiğimiz ay kamuoyuna açılan mahkeme belgeleri, tartışmayı farklı bir boyuta taşıdı. Belgelerde, Anthropic’in yapay zekâ sohbet botu Claude’u eğitme sürecinde kitapların imha edildiğine ilişkin iddialar yer aldı.

Anthropic ise bu iddialara karşı farklı bir açıklama yaptı. Şirket sözcüsü, Claude’un kamuya açık web verileri, ticari olarak satın alınan veri setleri ve şirket tarafından üretilen verilerin bir arada kullanılmasıyla eğitildiğini belirtti.

Şirket, yapay zekâ sistemlerinin eğitimi için kitap temin edilmesinin sektör genelinde kullanılan bir yöntem olduğunu savunarak, “Veri edinme programlarımızın hiçbiri nadir veya antika kitapları satın alıp imha etmiyor” açıklamasında bulundu.

Anthropic davasına ilişkin mahkeme belgelerinde ise eski kitapların yapay zekâ eğitimi amacıyla toplandığı öne sürülen projenin “Project Panama” olarak adlandırıldığı iddia edildi.

“Project Panama’nın etrafında büyük bir gizem var”

Barter Books’un sahibi Stuart Manley de Project Panama’nın çevresinde büyük bir gizem olduğunu söylüyor.

Manley, sattığı kitapların bu proje kapsamında ya da başka yapay zekâ şirketlerinin benzer girişimleri için satın alınıp alınmadığını bilmiyor. Ancak son dönemdeki siparişleri açıklamanın oldukça zor olduğunu belirtiyor.

Kitapçıya göre siparişler herhangi bir “mantık ya da düzen olmaksızın” gerçekleşiyor gibi görünüyor.

Kitapların imha edilmesi endişe yaratıyor

Kitapların yapay zekâ eğitimi için satın alındıktan sonra imha edilebileceği iddiası, ikinci el kitap sektöründe de tedirginlik yaratıyor.

Kuzey Londra’daki Walden Books’un sahibi David Tobin, kendisinin de alışılmadık büyüklükte satışlarla karşılaştığını belirtiyor.

Tobin, “Bir açıdan yıllardır satılmayan bazı kitapları yeniden satabilmek çok güzel. Ancak nihayetinde imha edileceklerse bu üzücü olur” ifadelerini kullanıyor.

Uzmanlara göre satın alınan kitapların çok farklı konu ve türlerden oluşması da bu kitapların belirli bir konuya ilişkin ticari amaçtan ziyade yapay zekâ sistemlerinin eğitilmesi amacıyla toplanıyor olabileceği ihtimalini güçlendiriyor.

İkinci el kitapçılarda yaşanan sıra dışı hareketlilik şimdilik kesin bir sonuca işaret etmiyor. Ancak yapay zekâ şirketlerinin giderek büyüyen veri ihtiyacı, yıllardır raflarda alıcı bekleyen kitapları yeni ve tartışmalı bir pazarın parçası haline getiriyor.

Kaynak: gazete oksijen