Çocuk adalet sistemi, infaz süreçleri ve çocukların korunmasına ilişkin kapsamlı düzenlemeler içeren Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilerek yasalaştı.

Düzenlemeyle çocukların silaha erişimini önlemeye yönelik yeni yaptırımlar getirildi, 12-18 yaş grubundaki çocuklar için bazı ağır suçlarda uygulanan ceza sınırları yükseltildi. 15 yaşını doldurmamış çocuklar açısından bazı ağır suçlarda uygulanan “1 güne 2 gün” infaz hesabı kaldırıldı.

Mevzuatta önemli bir kavramsal değişikliğe de gidildi. “Suça sürüklenen çocuk” ifadesi ilgili düzenlemelerden çıkarılarak yerine “adli süreçteki çocuk” ifadesi getirildi.

Çocuğun silaha erişmesine neden olana hapis cezası

Düzenlemeyle ateşli silahın dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı şekilde muhafaza edilerek çocuk tarafından ele geçirilmesine neden olunması müstakil suç haline getirildi.

Fiilin daha ağır bir suçu oluşturmaması şartıyla, silahı tedbirsiz biçimde bulundurarak çocuğun silaha erişmesine neden olan kişilere 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası verilecek.

12-18 yaş grubunda ceza limitleri yükseltildi

Türk Ceza Kanunu’nda yapılan değişiklikle 12-18 yaş grubundaki çocuklar için bazı hapis cezalarının alt ve üst sınırları artırıldı.

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren kasten öldürme ve ağırlaştırılmış yaralama gibi suçlarda 15-18 yaş grubundaki çocuklar için cezanın üst sınırı 19 yıldan 27 yıla, müebbet hapis cezasını gerektiren durumlarda ise 15 yıldan 18 yıla çıkarıldı.

Kabul edilen önergeyle yaralama suçlarında yaş indiriminin uygulanmamasını öngören düzenleme de daraltıldı.

Buna göre çocuk hâkimleri; yaralama sonucunda mağdurun bitkisel hayata girmesi, organ veya duyularını tamamen kaybetmesi, konuşma ya da çocuk yapma yeteneğinin yok olması, yüzünde kalıcı iz veya şekil bozukluğu oluşması, hamile bir kadının çocuğunu düşürmesi ya da yaralamanın ölümle sonuçlanması gibi ağır durumlarda yaş indirimini uygulamayacak.

Organ işlevinin zayıflaması veya kemik kırılması gibi daha hafif ağırlaşmış yaralama halleri ise yaş indiriminin kaldırılması kapsamından çıkarıldı.

Çocuklarda tekerrür düzenlemesi metinden çıkarıldı

Teklifin ilk halinde çocuklarda suçta tekerrür için yaş sınırının 18’den 15’e indirilmesini öngören madde, Genel Kurul görüşmeleri sırasında kabul edilen önergeyle teklif metninden çıkarıldı.

Aile ihmali halinde cezalar artırılacak

Aile hukukundan kaynaklanan bakım, eğitim ve gözetim yükümlülüğünü ihlal eden veli veya bakım sorumlularına yönelik cezalar da artırıldı.

Aile bireyinin ihmali sonucunda çocuğun kasten öldürme veya ağır yaralama suçu işlemesi halinde, sorumluluğunu yerine getirmeyen kişiye verilecek ceza, şikayet şartı aranmaksızın yarısından iki katına kadar artırılabilecek.

Çocukların infaz sistemi değişti

Çocuk hükümlülerin cezalarının doğrudan çocuk eğitimevlerinde infaz edilmesi uygulamasına son verildi.

Yeni sistemde infaza çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında başlanacak. İyi halli olan çocuklar ise çocuk eğitimevlerine ayrılabilecek.

Kapalı ceza infaz kurumlarında çocukların suç türlerine göre ayrı koğuşlarda barındırılması da zorunlu hale getirildi.

Çocuk hükümlülerin kapalı ceza infaz kurumlarından çocuk eğitimevlerine ayrılmasını değerlendirecek idare ve gözlem kurullarının yapısı da yeniden düzenlendi.

Kurulda görev alacak uzman ve öğretmenlerin nitelikleri belirlenirken, değerlendirmesi olumsuz sonuçlanan çocuklar için yeniden değerlendirme süresi en fazla 6 ay ile sınırlandırıldı.

Genel Kurul’da kabul edilen önergeyle kurula, Türkiye Barolar Birliği Çocuk Hakları Komisyonu tarafından görevlendirilecek bir avukatın da dahil edilmesi kararlaştırıldı.

Terör ve örgüt suçları hariç olmak üzere, kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan ise 5 yıl veya daha az hapis cezası alan çocukların cezaları doğrudan çocuk eğitimevlerinde infaz edilecek.

Firar eden veya hakkında kesinleşmiş disiplin cezası bulunan çocuklar ise kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilecek.

15 yaş altı çocuklar için bazı infaz indirimleri kaldırıldı

Koşullu salıverilme hesabında 15 yaşını doldurmamış çocuklar için uygulanan “1 günün 2 gün sayılması” kuralı bazı ağır suçlar bakımından kaldırıldı.

Buna göre kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile örgüt kurma suçlarında infaz hesabı 1 güne 1 gün olarak yapılacak.

Bıçak ve delici aletlerin satışına yeni sınırlamalar

Av bıçağı, satır, döner bıçağı, ucu sivri tornavida, şiş ve demir çubuk gibi aletlerin pazar yerlerinde, açıkta veya gezici tezgahlarda satılması yasaklandı.

Bu aletlerin 18 yaşından küçüklere satılması ve çocuklar tarafından taşınması da yasak kapsamına alındı.

İnternet üzerinden ve mesafeli satışları da kapsayan düzenlemeye aykırı hareket edenlere 5 bin lira, aletin vahim nitelikte olması halinde ise 10 bin lira idari para cezası uygulanacak. Söz konusu eşyanın mülkiyeti de kamuya geçirilecek.

15 yaşını doldurmamış çocuklar açısından ise çocuk hâkiminden koruyucu ve destekleyici tedbir talep edilebilecek.

Sanat veya meslek icrası için gerekli olan aletler bu yasakların dışında tutulacak.

Ceza sorumluluğu bulunmayan çocuklara yeni tedbirler

Ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklar için yeni yönlendirme ve özel güvenlik tedbirleri getirildi.

Bu kapsamda çocuklara yönelik sosyal ve toplumsal hizmetler, kitap ve kütüphane çalışmaları, çevre temizliği ve ağaçlandırma faaliyetleri ile bağımlılıkla mücadele programları uygulanabilecek.

Dijital risklerden korunma amacıyla Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu ile Siber Güvenlik Başkanlığı denetiminde, 3 aydan 2 yıla kadar cihaz ve dijital mecralara erişimin takip edilmesine yönelik tedbirler de uygulanabilecek.

Risk altındaki çocuklara acil korunma tedbiri

Madde bağımlılığı, akıl hastalığı veya bulaşıcı hastalık nedeniyle tehlike oluşturan ve sağlık kuruluşuna getirilen risk altındaki çocuklar için de yeni bir koruma mekanizması oluşturuldu.

Uzman hekim tarafından 24 saat içinde rapor hazırlanacak. Sağlık kurulu raporu doğrultusunda çocuk hâkimi 48 saat içinde acil korunma kararı verebilecek.

Süreç boyunca gerekli tıbbi müdahale yapılacak, ihtiyaç halinde kolluk kuvvetlerinden yardım alınabilecek.

Çocuk hakkında kamu davası açılması halinde durum, gerekli idari tedbirlerin alınması amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı’nın ilgili il veya ilçe müdürlüklerine bildirilecek.

15 yaş altı çocuklar için sosyal inceleme raporu zorunlu

15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında Sosyal İnceleme Raporu (SİR) alınması zorunlu hale getirildi.

Bu rapor alınmadan hazırlanan iddianameler, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 174. maddesi kapsamında mahkemelerce iade edilecek.

15 yaşından büyük çocuklar için sosyal inceleme raporu alınmaması halinde ise bunun gerekçesi iddianamede veya kararda açıkça belirtilecek.

Çocuk hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi durumunda yönlendirme tedbirleri denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanacak.

Mal varlığına karşı işlenen suçlarda zararın değerinin az olması halinde, çocuğun ekonomik şartları da dikkate alınarak zararın giderilmesi şartı aranmayabilecek.

Koruyucu tedbirlere uymayana tazyik hapsi

Koruyucu ve destekleyici tedbirlerin uygulanmasında gerektiğinde kolluk kuvvetlerinden yardım istenebilecek.

Tedbirlerin koordinasyonu merkezde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, illerde valilik, ilçelerde ise kaymakamlık tarafından yürütülecek.

Alınan kararların gereğine aykırı hareket eden anne, baba, vasi veya bakım sorumlularına çocuk hâkimi kararıyla 3 günden 10 güne kadar tazyik hapsi uygulanabilecek.

“Suça sürüklenen çocuk” ifadesi kaldırıldı

Yasanın dikkat çeken değişikliklerinden biri de çocuklara ilişkin mevzuattaki kavramsal dönüşüm oldu.

Sosyal Hizmetler Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu ve Çocuk Koruma Kanunu başta olmak üzere ilgili mevzuatta yer alan “suça sürüklenen çocuk” ifadesi kaldırıldı.

Bu ifade yerine “adli süreçteki çocuk” veya “hakkında adli süreç yürütülen çocuk” ifadeleri kullanılacak.

Kaynak: Birgün