Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın ayrıntıları ortaya çıktı. TRT Haber’in aktardığına göre Meclise sunulan 16 maddelik anlaşma, üç ülkeyi “çekirdek taraflar” olarak tanımlarken taraflardan birine yönelik saldırının tüm taraflara yapılmış sayılmasını öngörüyor. Anlaşma ayrıca savunma sanayisi, istihbarat paylaşımı ve askeri lojistik alanlarında işbirliği hükümleri içeriyor.
BİR ÜLKEYE SALDIRI, ÜÇÜNE YAPILMIŞ SAYILACAK
Anlaşmanın 2. maddesi, ortak savunma yükümlülüğünü düzenliyor. Buna göre taraflardan birine yönelik saldırı, ortak savunma anlayışı çerçevesinde tüm taraflara yapılmış kabul edilecek.
Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51. maddesinde yer alan meşru müdafaa hakkı temelinde hazırlanan madde uyarınca saldırıya uğrayan ülkeye, askeri imkân ve kabiliyetler de dahil olmak üzere mevcut karşılıklı yardım olanakları kullanılarak derhal destek sağlanacak.
SAVUNMA SANAYİSİNDE ORTAK ÜRETİM VE AR-GE
Anlaşma, askeri ortaklığın yanı sıra savunma sanayisi alanında da kapsamlı işbirliği öngörüyor. Bu kapsamda tarafların;
- Savunma alanında ortak üretim gerçekleştirmesi,
- İleri teknoloji gerektiren alanlarda ortak araştırma, geliştirme ve inovasyon projeleri yürütmesi,
- Uzman personel yetiştirerek insan kaynağını geliştirmesi ve askeri sanayiyi desteklemesi,
- Barış, savaş ve olağanüstü durumlarda mühimmat, silah, yakıt ve yedek parça tedarikini kapsayan bir lojistik destek mekanizması kurması
planlanıyor.
STRATEJİK SİYASİ VE SAVUNMA KOMİTESİ KURULACAK
Anlaşma kapsamında üç ülke arasındaki işbirliğinin kurumsal yapısını oluşturmak amacıyla “Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi” kurulacak. Dışişleri ve savunma bakanları ile genelkurmay başkanlarından oluşacak komite, dönüşümlü ev sahipliğiyle yılda en az iki kez toplanacak.
Liderlerin ise gerekli görülmesi halinde yılda bir kez bir araya gelmesi öngörülüyor.
Anlaşmayla kurulacak daimi sekretaryaya Suudi Arabistan ev sahipliği yapacak. Sekretaryanın başında üç yıllık dönemlerle dönüşümlü görev yapacak bir genel sekreter bulunacak. İlk genel sekreterin Pakistan vatandaşı olacağı belirtiliyor.
İttifaka yeni ülkelerin katılması ise yalnızca üç çekirdek tarafın oydaşmasıyla mümkün olacak.
İSTİHBARAT PAYLAŞIMI VE TERÖRLE MÜCADELE
Anlaşmanın 9. ve 13. maddeleri terörle mücadele ve istihbarat alanlarındaki işbirliğini düzenliyor. Bu hükümler doğrultusunda tarafların güvenli iletişim kanalları üzerinden istihbarat paylaşımında bulunması öngörülüyor.
ANLAŞMADAN İLK 10 YIL ÇEKİLMEK MÜMKÜN OLMAYACAK
TRT Haber’in aktardığı bilgilere göre anlaşma, onay belgelerinin sekretaryaya tevdi edilmesinin ardından yürürlüğe girecek ve süresiz olarak geçerliliğini koruyacak.
Metinde, tarafların anlaşmanın yürürlüğe girmesini takip eden ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan çekilemeyeceği belirtiliyor. On yıllık sürenin ardından taraflar, en az üç ay önceden yazılı bildirimde bulunarak anlaşmadan çekilme hakkını kullanabilecek.
Türkçe, Arapça ve İngilizce dillerinde üç asıl nüsha halinde hazırlanan anlaşmada, olası yorum farklılıkları durumunda İngilizce metnin esas alınacağı kaydediliyor.
Mekke Anlaşması'nın 16 maddesinin tamamı şöyle:
Madde 1: "Taraflar" birbirlerinin bağımsızlığının, egemenliğinin, toprak bütünlüğünün ve uluslararası alanda tanınan hudutlarının ihlal edilemezliğinin sağlanması ve korunmasını teminen işbirliği yaparlar. "Taraflardan" herhangi birinin toprak bütünlüğünün, egemenliğinin ve uluslararası alanda tanınan sınırlarının tehdit edilmesi veya tehlikeye düşmesi durumunda, "Taraflar" bu tehdit(ler) veya tehlike(ler)i bertaraf etmek maksadıyla gerekli tüm yöntemleri kullanırlar.
Madde2:
"Taraflardan" herhangi birine yönelik dış kaynaklı bir silahlı saldırı, tüm "Taraflara" yönelik bir saldırı olarak kabul edilir. "Taraflardan" birinin başka bir ülke veya ülke grubu tarafından silahlı saldırıya veya askeri saldırganlığa uğraması halinde, "Taraflar" saldırıya uğrayan "Tarafa" birbirlerine sağlayabilecekleri karşılıklı yardım imkanlarının tamamını kullanarak derhal yardım edecektir. Bu amaçla "Taraflar", Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51'inci Maddesinin tanıdığı meşru müdafaa hakkının kullanılmasını teminen, ihtiyaç duyulan yardımın objektif değerlendirmesini müteakip sağlanacak desteğin kapsam ve niteliğine karar vererek; askeri imkân ve kabiliyetler de dahil olmak üzere mevcut imkanları çerçevesinde işbirliği yaparlar.
Madde 3: "Taraflar" savunma, savunma sanayii ve güvenlik alanlarında yakın işbirliği yapar; Silahlı Kuvvetleri arasındaki ilişkileri geliştirir ve savunma alanındaki işbirliğini güçlendirmeye yönelik mutabık kalınan faaliyetleri uygular.
Madde 4:"Taraflar" uluslararası güvenlik konularında düzenli olarak istişarelerde bulunurlar. "Taraflar" hayati çıkarlarını ve ulusal güvenliklerini korumak ve milli güvenliklerine karşı tehdit ve tehlikeleri bertaraf etmek maksadıyla ortak değerlendirmeler temelinde bireysel ve müşterek tedbirler geliştirmek üzere sürekli ve etkili bir şekilde birbirlerine yardım eder ve işbirliği yaparlar.
Madde 5:"Taraflar", bölgesel ve uluslararası istikrar ve güvenliği olumsuz etkileyen terörizmin tüm çeşit ve tezahürleriyle mücadelede operasyonel seviye de dahil olmak üzere mevcut işbirliğini ve müşterek çabaları güçlendirirler.
Madde 6:Savaşta ve barışta "Taraflar", savunma yeteneklerini geliştirmek maksadıyla, savunma kurumları arasında karşılıklı personel değişimi, ortak eğitim programları ve tatbikatlar ile "Tarafların" Silahlı Kuvvetlerinin birlikte çalışabilirliğinin artırılmasına yönelik, konuşlanma ve faaliyetleri teşvik ederler.
Madde 7: Savunma yeteneklerini güçlendirmek maksadıyla "Taraflar" karşılıklı mutabakat temelinde aşağıdaki alanlarda savunma sanayii kurumları arasında teknoloji paylaşımını, ortak teknoloji geliştirilmesini, ortak üretimi ve savunma sanayii kuruluşları arasındaki işbirliğini desteklerler:
a) Savunma alanında ortak üretimin teşvik edilmesi,
b) Uzmanlık gerektiren teknolojilerde ortak Ar-Ge projeleri ile savunma inovasyonunun hayata geçirilmesi,
c) "Tarafların" topraklarında, herhangi bir "Tarafın" uzmanları vasıtasıyla insan kaynağının yetiştirilmesi ve askeri sanayinin desteklenmesi,
d) Savunma sanayii ile savunma Ar-Ge ve inovasyonu alanlarında uzmanlık ve edinilen derslerin paylaşılması,
e) "Tarafların" karşılıklı mutabakata varacağı diğer işbirliği alanları.
Madde 8: "Çekirdek Taraflar", ortak savunmaya stratejik yön vermek, "Taraflar" arasındaki savunma ve güvenlik işbirliğini geliştirmek ve işbu Anlaşmanın uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek engelleri ele almak maksadıyla, "Tarafların" Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları ile Genelkurmay Başkanlarından oluşan "Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi"ni kurar. Komite "Taraflar" arasında dönüşümlü evsahipliğiyle yılda iki defa toplanır. "Tarafların" Liderleri, gerekli görüldüğü takdirde, yılda bir kez toplanabilir.
"Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi", gerekli gördüğü takdirde, alt komiteler kurabilir. Gerektiğinde "Taraflar" arasında anlaşmalar veya protokoller müzakere edilir.
"Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi", "Çekirdek Tarafların" oydaşmasıyla, bu Anlaşmaya diğer "Tarafların" katılımına ilişkin usul ve esasları belirlemeye ve onaylamaya yetkilidir.
3 YILDA BİR GENEL SEKRETER SEÇİLECEK
"Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi"ne hizmet vermek üzere, merkezi Suudi Arabistan Krallığı'nda bulunan bir Sekretarya ihdas edilir. Sekretarya, Suudi Arabistan Krallığı ile bir merkez anlaşması akdeder. Sekretaryanın işleyişi, teşkilat yapısı ve kuruluşuna ilişkin usul ve esaslar, "Çekirdek Tarafların" oydaşmasıyla bilahare kararlaştırılır. Sekretaryaya, "Çekirdek Taraflar" arasında dönüşümlü olarak üç yıllık bir süre için görevlendirilen bir Genel Sekreter başkanlık eder.
İlk Genel Sekreter Pakistan İslam Cumhuriyeti vatandaşı olacaktır. Bu maddenin hükümleri, "Taraflar" arasında mevcut askeri işbirliği komitelerinin çalışmalarına halel getirmez.
Madde 9:İstihbarat alanındaki işbirliğini derinleştirmek ve bu doğrultuda gerekli eşgüdümü sağlamak amacıyla "Taraflar", bilgi güvenliği verilerin korunması ve gizliliğe riayet ederek, karşılıklı mutabakata varılan güvenli kanallar üzerinden istihbarat paylaşımında bulunacaktır.
Madde 10: "Taraflar", lojistik destek hizmetlerinin mevcudiyeti ve uyumluluğuna bağlı olarak, barışta, savaşta ve diğer olağanüstü durumlarda, silah mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer teçhizat dahil olmak üzere birbirlerine lojistik destek sağlar.
Madde 11Uluslararası hukuk ve "Tarafların" ilgili iç hukukları saklı kalmak kaydıyla, "Taraflar", bu Anlaşmanın hükümlerinin uygulanmasında işbu Anlaşmayı hukuki dayanak olarak kabul edecek ve ihtiyaç halinde ilave yasal düzenlemeler önerecektir.
Madde 12:İşbu Anlaşma, "Tarafların" daha önce akdetmiş oldukları uluslararası anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerine halel getirmez.
Madde 13:"Taraflar", işbu Anlaşma kapsamında elde edecekleri gizlilik dereceli bilgi ve belgelerin mahremiyetine riayet ederler ve milli mevzuatlara saygı gösterirler Gizlilik dereceli bilgi ve belgeler, "Taraflar" dışındaki bir devlet, şirket ya da kişiyle paylaşılmaz. Gizlilik dereceli bilgi ve belgelere erişimin "bilmesi gereken" prensibiyle ve sadece uygun seviyede güvenlik yetkisine sahip kişilere sağlanması temin edilir.
Madde 14: İşbu Anlaşmanın yorumundan veya uygulanmasından doğacak herhangi bir anlaşmazlık, "Taraflar" arasında istişareler ve görüşmeler vasıtasıyla dostane bir şekilde çözülür.
Madde 15:İşbu Anlaşma "çekirdek Taraflar" arasında istişareler ve oybirliğiyle tadil edilebilir.
Madde 16: İşbu Anlaşma, her bir "Tarafın" tabi olduğu usuller uyarınca onaylanacak ve son onay belgesinin "Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi" Sekretaryasına tevdi edildiği tarihte yürürlüğe girecektir.
Kaynak: Birgün
