Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu (ITUC), 2026 Küresel Haklar Endeksi'ni yayımladı. Bu yıl 13'üncüsü hazırlanan ve 151 ülkede çalışma yaşamına ilişkin hak ihlallerini inceleyen raporda Türkiye, bir kez daha "işçiler için dünyanın en kötü 10 ülkesi" arasında gösterildi.
Türkiye ile birlikte listede Arjantin, Belarus, Ekvador, Mısır, Esvatini, Myanmar, Nijerya, Panama ve Tunus yer aldı. ITUC, Türkiye'yi işçiler açısından "hak güvencesinin olmadığı ülkeler" kategorisinde değerlendirdi.
Sendika karşıtı uygulamalar öne çıktı
Raporda Türkiye'de sendika kırma girişimleri, örgütlenme özgürlüğünün ihlali, grev hakkının engellenmesi ve sendikacılara yönelik adli kontrol uygulamaları temel sorunlar arasında sıralandı.
ITUC, hükümetin ve işverenlerin sendikal faaliyetlere yönelik müdahalelerini "misilleme aracı" olarak kullandığını belirterek çeşitli işyerlerinden örneklere yer verdi.
Rapora göre Almanya sermayeli Digel Tekstil'de işçilerin TEKSİF'e üye olmasının ardından öncü sendika üyeleri işten çıkarıldı. Benzer şekilde İtalya sermayeli SAG Hidrolik'te Birleşik Metal-İş'in yetki almasının ardından sendika üyelerinin işten çıkarıldığı ve işçilere sendikadan ayrılmaları yönünde baskı yapıldığı aktarıldı.
Eti Maden grevi ve Eğitim Sen örnekleri
Türkiye bölümünde, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Temmuz 2025'te Eti Maden'deki yasal grevi "milli güvenlik" gerekçesiyle 60 gün ertelemesi de yer aldı. ITUC, grev erteleme kararlarının uyuşmazlıkları zorunlu tahkime taşıyarak grev hakkını fiilen ortadan kaldırdığı değerlendirmesinde bulundu.
Raporda ayrıca Eğitim Sen yöneticilerine yönelik adli kontrol uygulamalarına da dikkat çekildi. Sendika yöneticilerinin dayanışma grevinin ardından ev hapsine alındığı, daha sonra ev hapsi kaldırılsa da adli kontrol tedbirlerinin sürdüğü belirtildi.
"Sendikalara saldırı, demokrasiye saldırı"
ITUC, işçi haklarına yönelik baskıların yalnızca çalışma yaşamını değil, demokratik hakları da etkilediğini vurguladı. Raporda sendikal haklara yönelik müdahaleler, "demokratik ilkelerin küresel aşınması" başlığı altında değerlendirildi.
ITUC Genel Sekreteri Luc Triangle, sendikal hareketin dünyanın en büyük demokratik güçlerinden biri olduğunu belirterek, sendikaların yalnızca işyerlerindeki hakları değil, demokratik kurumları da savunduğunu ifade etti.
Grev hakkı 131 ülkede ihlal edildi
Rapor, küresel ölçekte işçi haklarındaki kötüleşmenin sürdüğünü ortaya koydu. Buna göre ülkelerin yüzde 87'sinde grev hakkı ihlal edildi. Başka bir ifadeyle, endeks kapsamındaki 151 ülkenin 131'inde grev hakkı çeşitli biçimlerde sınırlandırıldı ya da engellendi.
Toplu pazarlık hakkı ülkelerin yüzde 80'inde, sendika kurma ve sendikaya üye olma hakkı ise yüzde 75'inde ihlal edildi. İşçilerin adalete erişimi ülkelerin yüzde 72'sinde kısıtlanırken, ifade ve toplanma özgürlüğüne yönelik ihlaller endeks tarihinin en yüksek seviyesine ulaştı.
Şiddet ve gözaltılar arttı
ITUC'a göre işçilere yönelik şiddet vakaları da yükseliş gösterdi. Yetkililerin işçileri veya sendika temsilcilerini gözaltına aldığı ya da tutukladığı ülke sayısı 75'e çıktı ve bu durum endeks tarihinde rekor olarak kaydedildi.
Rapor, sendikal faaliyetlerin kriminalize edilmesi, grevlerin bastırılması ve yasal korumaların zayıflatılmasının dünya genelinde daha yaygın hale geldiğine işaret ederek, bu eğilimin yalnızca çalışma yaşamını değil demokratik hak ve özgürlükleri de tehdit ettiğini vurguladı.
Kaynak: Bianet
