TAHRAN / WASHINGTON – İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasında planlanan müzakereler öncesinde taraflar arasındaki gerilim yeniden yükseldi. İran yönetimi, görüşmelerin başlayabilmesi için iki temel şartın yerine getirilmesi gerektiğini duyurdu.
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf tarafından yapılan açıklamada, Lübnan’da ateşkes sağlanması ve İran’a ait bloke edilmiş varlıkların serbest bırakılması gerektiği ifade edildi. Kalibaf, bu iki koşul yerine getirilmeden müzakere sürecinin başlamayacağını belirtti.
Açıklamada, daha önce ateşkes çerçevesinde üzerinde mutabık kalındığı belirtilen bazı adımların henüz hayata geçirilmediği de vurgulandı. İran tarafı, özellikle ekonomik yaptırımlar nedeniyle yurtdışındaki finansal varlıklarına erişemediğini ve bunun müzakerelerin önündeki temel engellerden biri olduğunu ifade ediyor.
ABD’den temkinli mesajlar
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Pakistan’da yapılması planlanan görüşmeler öncesinde yaptığı açıklamada, müzakerelere olumlu yaklaştıklarını belirtti. Vance, İran’ın “iyi niyetli” olması durumunda ABD’nin de sürece açık olduğunu ifade etti.
Ancak Vance, olası bir anlaşmazlık durumunda ABD’nin daha sert bir tutum sergileyebileceği uyarısında bulundu. Açıklamada, ABD yönetiminin müzakere heyetine “net talimatlar” verdiği belirtilse de bu talimatların içeriğine dair detay paylaşılmadı.
Trump’tan sert açıklama
ABD Başkanı Donald Trump ise İran’ın şartlarına doğrudan yanıt verdi. Trump, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, İran’ın uluslararası su yolları üzerinden baskı kurmaya çalıştığını öne sürdü.
Trump, “Bugün hayatta kalmalarının tek nedeni müzakere etmek” ifadelerini kullanarak İran’a yönelik sert bir uyarıda bulundu. Ayrıca görüşmelerin kısa süre içinde sonuç verip vermeyeceğinin anlaşılacağını belirtti.
Trump’ın, müzakerelerin başarısız olması ihtimaline karşı askeri hazırlıkların sürdüğünü ifade ettiği de aktarıldı. ABD Başkanı’nın, savaş gemilerine olası bir senaryoya karşı ek mühimmat yüklenmesi talimatı verdiği yönündeki açıklamaları dikkat çekti.
Pakistan’da görüşme hazırlıkları
Taraflar arasındaki doğrudan müzakerelerin Pakistan’ın başkenti İslamabad’da yapılması planlanıyor. Pakistan yönetimi, görüşmelere ev sahipliği yapmak için hazırlıkların tamamlandığını duyurdu.
Ancak İran’ın öne sürdüğü yeni şartlar, görüşmelerin zamanlamasına ilişkin belirsizlik yarattı. Diplomatik kaynaklar, taraflar arasında özellikle Lübnan’daki ateşkesin kapsamı ve uygulanmasına ilişkin görüş ayrılıklarının sürdüğünü belirtiyor.
Lübnan ve bölgesel gerilim etkisi
Müzakere sürecini etkileyen başlıca başlıklardan biri de Lübnan’daki çatışmalar. İran, ateşkesin Lübnan’ı da kapsaması gerektiğini savunurken, İsrail bu görüşe karşı çıkıyor.
Bölgedeki çatışmaların sürmesi, diplomatik süreci doğrudan etkileyen unsurlar arasında yer alıyor. Taraflar arasında ateşkesin kapsamına ilişkin uzlaşma sağlanamaması, müzakerelerin önündeki en önemli engellerden biri olarak değerlendiriliyor.
Ekonomik ve küresel etkiler
Gerilimin sürdüğü bir diğer başlık ise Hürmüz Boğazı’ndaki durum. İran’ın bölgede uyguladığı kısıtlamaların devam etmesi, küresel enerji arzı ve ticaret açısından risk oluşturuyor.
Uzmanlar, bölgede yaşanan gelişmelerin yalnızca taraf ülkeleri değil, küresel ekonomiyi de etkileyebileceğine dikkat çekiyor. Enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar ve tedarik zincirindeki aksaklıkların, müzakere sürecinin önemini artırdığı belirtiliyor.
Kaynak: DW Türkçe
