Ege’nin tarımsal üretiminin ve doğal mirasının önemli bir parçası olan asırlık zeytin ağaçları, peyzaj ticaretinin konusu haline geliyor. Doğal ortamlarından sökülerek büyük saksılara yerleştirilen ağaçlar, e-ticaret siteleri ve ilan platformlarında yaşlarına, gövde kalınlıklarına ve görünümlerine göre fiyatlandırılıyor.

Bodrum, Çeşme, Urla ve Ayvalık gibi yapılaşma baskısının yoğun olduğu yerlerde zeytinliklerin geleceği tartışılırken, yaşlı ağaçların lüks konutların ve turistik tesislerin bahçelerinde dekoratif unsur olarak kullanılması, koruma ve denetim sorularını gündeme getiriyor.

Toprağından sökülüyor, dekorasyon ürününe dönüştürülüyor

Satışa hazırlanan ağaçların dalları yoğun biçimde budanıyor, kökleriyle birlikte çıkarılan gövdeleri büyük plastik saksılara yerleştiriliyor. Ardından vinç ve kamyonlarla yeni adreslerine taşınıyor.

Kalın ve kıvrımlı gövdeleriyle öne çıkan zeytinler, satış alanlarında yan yana sıralanıyor. Ancak ağacın gövdesinin korunması, yaşamını sürdürebilmesi için tek başına yeterli olmuyor. Söküm sırasında köklerin zarar görmesi ve ağacın alıştığı çevreden uzaklaştırılması, taşınma sonrasındaki yaşama şansını etkileyebiliyor.

İlanlarda fiyatlar 250 bin liraya ulaşıyor

Habere konu ilanlarda zeytin ağaçları için yaklaşık 5 bin liradan başlayan fiyatlar isteniyor. Yaşının 100 ila 300 yıl arasında olduğu ileri sürülen bazı ağaçlar ise “anıt zeytin ağacı” ifadesiyle 250 bin liraya kadar satışa çıkarılıyor.

İlanlarda kullanılan yaş ve “anıt ağaç” tanımları satıcıların beyanlarını yansıtıyor. Bu ifadeler, ağaçların yaşlarının bilimsel olarak belirlendiği ya da resmî koruma statüsüne sahip olduğu anlamına gelmiyor.

Ağaçların yaşı ve gövde biçimi üzerinden kurulan bu pazar, yüzyıllar boyunca tarımsal üretimin parçası olan zeytinleri yüksek bedelli peyzaj malzemelerine dönüştürüyor.

Uzman uyarısı: Taşıma, ağacın yaşatılacağı anlamına gelmiyor

Ziraat mühendisi Çağla Güzel Makal, asırlık zeytinlerin sökülmesi sırasında kök sistemlerinin ciddi zarar görebileceğine dikkat çekiyor. Makal’ın değerlendirmesine göre zeytinin dayanıklı bir tür olması, her koşulda taşınabileceği ve yeni yerinde yaşamını sürdürebileceği anlamına gelmiyor.

Uzun yıllar boyunca aynı toprakta gelişen ağaçların farklı toprak, nem ve sıcaklık koşullarına taşınması, uyum sorunlarına yol açabiliyor. Kök kaybına dar saksılarda bekletilme ve uygun olmayan bakım koşulları da eklendiğinde kuruma riski büyüyor.

Makal, yerlerinden sökülen yaşlı zeytinlerin bir bölümünün yeni peyzaj alanlarında birkaç yıl içinde canlılığını kaybettiğini belirtiyor. Bu nedenle sökümün hemen ardından ağacın yeşil görünmesi, taşımanın uzun vadede başarılı olduğunu göstermiyor.

Sökümden satışa kadar denetim soruları

Asırlık ağaçların internet üzerinden satışa sunulması, yalnızca alım satım işlemlerini değil, ağaçların hangi koşullarda söküldüğünü de tartışmaya açıyor. Söküm gerekçelerinin, izin belgelerinin ve ağaçların getirildiği alanların denetlenmesi önem taşıyor.

Satış ilanlarındaki ağaçların hangi zeytinliklerden çıkarıldığı, söküm sırasında uzman gözetimi bulunup bulunmadığı ve taşınma sonrasında yaşamlarını sürdürüp sürdürmediği ise yanıt bekleyen sorular arasında yer alıyor.

Zeytinliklerin korunması, tek tek ağaçların başka bahçelere taşınmasına indirgenemez. Ağacın toprağıyla, çevresindeki canlılarla ve üretim alanıyla kurduğu ilişkinin devamı da korumanın parçası. Asırlık zeytinlerin yapılaşmaya alan açmak için sökülüp dekorasyon pazarına taşınması, bu bütünlüğün kaybedilmesi riskini büyütüyor.

Kaynak:Evrensel Gazetesi