ABD'nin Askeri Mirası: On Yıllar Sonra Bile Bitmeyen Bir Kriz
Porto Riko'ya bağlı Vieques Adası, ABD Donanması'nın 1940'lı yıllardan 2003'e kadar yürüttüğü askeri faaliyetlerin çevresel ve sağlık üzerindeki etkileriyle gündemde. Uzun yıllar boyunca bombalama ve topçu atışlarının gerçekleştirildiği adada, çevreye yayılan patlayıcı kalıntıları ve ağır metallerin halk sağlığını olumsuz etkilediği yönünde uzun süredir tartışmalar sürüyor.
The Guardian'ın aktardığı bilgilere göre, bölge sakinleri özellikle son yıllarda artan kanser vakalarının askeri faaliyetlerden kaynaklanan çevre kirliliğiyle bağlantılı olduğunu savunuyor.
Adanın Yüzde 70'i Askeri Kontrol Altındaydı
ABD Donanması, yaklaşık altmış yıl boyunca Vieques'in büyük bölümünü eğitim sahası olarak kullandı. Bombalama tatbikatları, topçu atışları ve mühimmat denemeleri nedeniyle adanın önemli bir kısmı sivillerin erişimine kapatıldı.
Resmi verilere göre bugün bile adanın doğu kesiminde ve çevresindeki sularda binlerce patlamamış mühimmat bulunuyor. Bu nedenle bazı bölgeler halen güvenlik gerekçesiyle halka kapalı tutuluyor.
Temizlik çalışmaları ABD Çevre Koruma Ajansı'nın (EPA) Superfund Programı kapsamında sürdürülüyor. Ancak ABD Savunma Bakanlığı, kapsamlı temizliğin tamamlanmasının en erken 2032 yılında mümkün olabileceğini öngörüyor.
Kanser Vakaları ve Çevre Kirliliği Tartışması
Vieques'te yaşayan birçok kişi, bölgede görülen kanser vakalarının ülke ortalamasının üzerinde olduğunu dile getiriyor.
Araştırmacılar, yıllar boyunca kullanılan mühimmatın çevreye bıraktığı ağır metaller ile sağlık sorunları arasındaki ilişkinin daha kapsamlı biçimde incelenmesi gerektiğini savunuyor. Ada sakinleri ise mevcut resmi istatistiklerin gerçek tabloyu tam olarak yansıtmadığı görüşünde.
2002 yılında henüz beş yaşındayken lenfoma nedeniyle yaşamını yitiren Milivy Adams Calderón'un kanında normal seviyelerin üzerinde uranyum tespit edilmesi, adada sıkça gündeme getirilen örneklerden biri olarak gösteriliyor.
"Mahallemizde Neredeyse Her Ev Kanserle Tanıştı"
2024 yılında nadir görülen bir lenfoma türüne yakalanan balıkçı Carlos "Prieto" Ventura, yaşadıkları tabloyu şu sözlerle anlatıyor:
"Bizim mahallemizde neredeyse herkes kanserden öldü. Bir ev bitti, yanındaki ev başladı. Bu kadar vakayı açıklayacak başka bir neden göremiyoruz."
Ventura, kemoterapi sürecinde yaklaşık 19 kilo verdiğini ve tedaviye ulaşmanın bile ada sakinleri için başlı başına bir mücadele olduğunu söylüyor.
Hastane Yok, Tedavi İçin Saatlerce Yolculuk
Vieques'in tek hastanesi 2017 yılında meydana gelen Maria Kasırgası'nda ağır hasar aldı.
FEMA tarafından yeni bir sağlık merkezi için milyonlarca dolarlık kaynak ayrılmasına rağmen hizmete giren tesisin tam teşekküllü bir hastane olmadığı belirtiliyor. Adada diyaliz, doğum ve birçok uzmanlık hizmeti bulunmadığı için hastalar tedavi amacıyla Porto Riko ana adasına gitmek zorunda kalıyor.
Bu yolculuk ise çoğu zaman feribot seferlerine bağlı olduğu için ciddi gecikmelere neden oluyor.
Şubat ayında kalp krizi geçiren Sheila Sanabria'nın feribot sırasında beklerken yaşamını yitirmesi, sağlık altyapısına yönelik eleştirileri yeniden gündeme taşıdı.
Bilimsel Araştırmaların Fonları da Kesildi
University of Massachusetts'ten Dr. Lorena Estrada-Martínez, donanmanın çevresel etkilerini inceleyen araştırmaları yürütüyordu.
Ancak araştırmanın aldığı EPA destekli fonun 2025 yılında sona erdiği belirtiliyor. Bu durum, bölgedeki çevresel etkilerin bilimsel olarak incelenmesini de zorlaştıran gelişmelerden biri olarak değerlendiriliyor.
Yeniden Askeri Hareketlilik Endişesi
Ada halkını kaygılandıran yalnızca geçmiş değil.
Trump yönetimi döneminde bölgede askeri hareketliliğin yeniden artması ve Porto Riko'daki Roosevelt Roads askeri tesisinin yıllar sonra tekrar faaliyete geçirilmesi, Vieques'te yeni bir askeri dönem başlayabileceği yönündeki endişeleri artırdı.
Eski ABD askeri Monisha Ríos, F-35 savaş uçakları ve Osprey hava araçlarının kalkışlarının evlerinde sarsıntıya neden olduğunu belirterek, "Tam iyileşmeye çalışırken yaralarımız yeniden açılıyor." ifadelerini kullandı.
"Toprağımız Hakkında Kararları Başkaları Veriyor"
"Vidas Viequenses Valen" adlı sivil toplum girişiminin başkanı Alexandra Connelly ise Birleşmiş Milletler Dekolonizasyon Özel Komitesi'nde yaptığı konuşmada, Vieques halkının yıllardır çevre kirliliği ve sağlık sorunlarıyla mücadele ettiğini söyledi.
Connelly, ada halkının geleceğine ilişkin kararların kendileri dışında alınmasını eleştirerek, gelecek nesillere güvenli ve sağlıklı bir yaşam alanı bırakmak istediklerini ifade etti.
Kaynak: Oksijen
