İsviçre’nin güneyindeki Tessin kantonunda yer alan Bedretto Kaya Laboratuvarı, bu hafta dünya çapında benzersiz bir deneye sahne olacak. Araştırmacılar, fay hattına yerleştirilen yüzlerce sensör aracılığıyla basınçlı su kullanarak yaklaşık 1 büyüklüğünde yapay bir deprem tetikleyecek. Bu kontrollü sarsıntı, yüzeyde hissedilmeyecek kadar küçük olsa da bilimsel açıdan büyük önem taşıyor.
ETH Zürih öğretim üyesi ve proje koordinatörü Men-Andrin Meier, deneyin güvenli olduğunu vurgulayarak “Sadece bir kilometre derinlikteyiz ve bu seviyedeki kaya gerilimleri büyük depremler için yeterli değil” açıklamasını yaptı. Araştırmacılar, kayaların basınç ve sarsıntı karşısındaki tepkilerini milimetre düzeyinde gözlemlemeyi hedefliyor. Bu sayede kırılma süreçlerinin hangi aşamada hızlandığı, hangi noktada durduğu ve ne kadar enerji açığa çıktığı gibi kritik sorulara yanıt aranacak.
Laboratuvarın altyapısı da dikkat çekici. Gotthard bölgesindeki eski bir tünel üzerine kurulan merkezde, 40’tan fazla sondaj deliği açılarak sensörler yerleştirildi. Bu yoğun cihaz ağı sayesinde fay hattının davranışı en küçük ayrıntısına kadar kaydedilebilecek. Araştırmacılar, deneyin on gün içinde sonuç vermesini bekliyor ancak daha kısa sürede de sarsıntı gerçekleşebilir.
Projenin adı “FEAR” (Fault Activation and Earthquake Rupture – Fay Aktivasyonu ve Deprem Kırılması). İngilizcede “korku” anlamına gelen bu kısaltma, deneyin doğası gereği yanlış bir algı yaratabiliyor. Ancak uzmanlara göre endişeye gerek yok; çünkü oluşturulacak sarsıntı, doğada her yıl milyonlarca kez fark edilmeden meydana gelen mikro depremlerle aynı ölçekte olacak.
Bu deneyden elde edilecek verilerin, gelecekte deprem tahmin modellerinin geliştirilmesine ve risk azaltma çalışmalarına önemli katkılar sunması bekleniyor. Alplerin aktif sismik yapısı göz önüne alındığında, bu tür kontrollü deneyler doğal depremleri anlamak için eşsiz bir fırsat olarak değerlendiriliyor.
Kaynak:DWC Türkçe