ABD’de Federal Havacılık İdaresi’nin (FAA) hava trafik kontrol sistemlerinde yaşanan iletişim arızası, ülke genelinde hava ulaşımını felç etti. 13 Kasım’da başlayan aksaklık nedeniyle iki günde 15 binden fazla uçuş iptal edilirken, on binlerce seferde gecikmeler yaşandı. Eskiyen iletişim altyapısının yenilenmesi sırasında ortaya çıkan arızanın ardından Florida’da bir kargo uçağı ile yolcu uçağı da taksi yolunda çarpıştı.
ABD genelinde uçuşlar durduruldu
FAA, 13 Kasım Cuma günü ülke genelindeki uçuşlar için kalkış yasağı uyguladı. Yaklaşık beş saat süren uygulama sırasında havadaki uçakların güvenli şekilde iniş yapması sağlanırken, 3 bin 500’den fazla uçak yere indirildi.
Yasağın kaldırılmasının ardından uçuşlar kademeli olarak yeniden başladı. Ancak uçakların ve mürettebatın farklı noktalarda kalması nedeniyle seferlerdeki aksamalar devam etti.
Ulaştırma Bakanı Sean Duffy ve FAA Başkanı Bryan Bedford, 14 Kasım’da yaptıkları açıklamada arızanın nedenine ilişkin ilk bulguları paylaştı. Duffy, sorunun hava trafik kontrol sisteminin iletişim altyapısında yürütülen bakım ve yenileme çalışmaları sırasında ortaya çıktığını bildirdi.
Eski kabloların değiştirilmesi sırasında sistem çöktü
Duffy’nin açıklamasına göre, FAA ile 20 yılı aşkın süredir çalışan taşeron şirket L3Harris, en az bir uzak kontrol merkezinde eski bakır iletişim kablolarını fiber optik altyapıya dönüştürmek için rutin bakım çalışması yürütüyordu.
Kullanım ömrünü dolduran ve hizmetten çıkarılması planlanan bakır kabloların değiştirilmesi kapsamında analog iletişim altyapısından dijital sisteme geçiş yapılıyordu.
Ancak çalışma sırasında değiştirilen yönlendiricilerden (router) biri, hava trafik kontrol ağındaki diğer yönlendiricilere aşırı sayıda bağlantı talebi göndermeye başladı. Duffy, sistemde her dört-beş saniyede bir binden fazla bağlantı girişimi tespit edildiğini açıkladı.
Aşırı bağlantı trafiği, hava trafik kontrol merkezlerinin uçaklarla iletişiminde aksaklıklara ve radar verilerinde bozulmalara neden oldu. FAA, iletişim ve radar sistemlerinin güvenilirliğine ilişkin sorunlar nedeniyle ülke genelinde kalkışları durdurma kararı aldı.
Yetkililer, arızanın bir siber saldırıdan kaynaklandığına ilişkin herhangi bir bulgu bulunmadığını bildirdi.
Taşeron şirketin sorumluluğu araştırılıyor
ABD yönetimi, arızanın kaynağına ilişkin soruşturmanın sürdüğünü açıkladı. Duffy, sorunun L3Harris’in kurulum veya bakım sırasında yaptığı bir insan hatasından mı, yoksa kullanılan yönlendiricinin arızalanmasından mı kaynaklandığının henüz belirlenmediğini söyledi.
L3Harris ise soruşturmaya destek verdiğini açıkladı. Şirket, eski bakır kablolardan fiber optik iletişim sistemine geçiş çalışmalarının yüzde 70’inden fazlasının tamamlandığını bildirdi.
Reuters’ın aktardığına göre, arızadan etkilenen FAA’ya bağlı 22 uçuş kontrol merkezinden 17’sinde iletişim ağı aşırı yüklenmeye maruz kaldı. FAA, sorunun kaynağını kısa sürede tespit edemediği için ülke genelinde kalkışları durdurdu.
Arızanın yaşandığı sistemdeki yönlendiricilerin yaklaşık 25 yıllık olduğu ve 2006 yılında değiştirilmeleri gerektiği belirtildi. FAA’nın eski bakır kablo sisteminin bakımı için yılda yaklaşık 1 milyar dolar harcadığı da açıklandı.
ABD hava trafik kontrol sistemi yıllardır yenilenemiyor
Son arıza, ABD’nin hava trafik kontrol altyapısındaki kronik sorunları yeniden gündeme getirdi. Ülkede hava ulaşımını yöneten sistemin eskiyen donanım ve iletişim altyapısı nedeniyle geçmişte de ciddi kesintiler yaşandı.
2023 yılında bir taşeron şirket çalışanının yanlışlıkla bazı dosyaları silmesi, ülke genelinde yaklaşık 90 dakika süren uçuş durdurma kararına ve 11 bin seferin aksamasına neden olmuştu.
Eylül 2026’da ise Philadelphia’daki bir hava trafik kontrol merkezinde yaşanan devre arızası ve New Jersey’de bir inşaat ekibinin fiber optik kabloyu yanlışlıkla kesmesi, ABD’nin kuzeydoğusunda binlerce uçuşun gecikmesine ve iptal edilmesine yol açmıştı.
FAA’nın bazı kritik sistemlerinde onlarca yıllık teknoloji kullanılmaya devam ediyor. Kurum, 400’den fazla hava trafik kontrol tesisinde hava durumu ve diğer kritik bilgilerin aktarımında kullanılan disketleri ancak 2028 sonuna kadar değiştirmeyi planlıyor. Bazı merkezlerde uçuş takibi için halen kağıt şeritler kullanılıyor.
Kongre, hava trafik kontrol altyapısının yenilenmesi için 12,5 milyar dolarlık kaynak ayırmıştı. Ulaştırma Bakanı Duffy ise sistemin ve havalimanlarının modernizasyonu için Kongre’den 50 milyar dolar daha talep etti.
FAA Başkanı Bedford, son arızanın ardından sistemin istikrarlı şekilde çalıştığını ancak hava ulaşımının normale dönmesinin zaman alacağını söyledi.
Miami’de kargo ve yolcu uçağı çarpıştı
ABD’de hava ulaşımındaki aksaklıklar sürerken Florida eyaletindeki Miami Uluslararası Havalimanı’nda bir kargo uçağı ile yolcu uçağı çarpıştı.
14 Kasım Cumartesi günü saat 21.15 sıralarında meydana gelen olayda, UPS şirketine ait Boeing 767 tipi kargo uçağı ile Copa Airlines’a ait Boeing 737 tipi yolcu uçağı, taksi yollarının kesiştiği noktada birbirine temas etti.
Panama’nın başkenti Panama City’den Miami’ye gelen Copa Airlines uçağı terminale doğru ilerlerken, Bogota seferi için kalkış hazırlığı yapan UPS uçağıyla çarpıştı. FAA’nın açıklamasına göre hava trafik kontrolörleri, UPS uçağının mürettebatına Copa Airlines uçağına yol vermesi talimatını vermişti.
Çarpışmada iki kişi hafif yaralandı. Yaralılar olay yerinde tedavi edilirken hastaneye kaldırılmalarına gerek duyulmadı. Havalimanı yönetimi, uçakların başka taksi yollarına yönlendirildiğini ve olayın havalimanındaki operasyonları etkilemediğini açıkladı.
FAA, çarpışmaya ilişkin soruşturma başlattı. Olayın ülke genelinde yaşanan hava trafik kontrol sistemi arızasıyla bağlantılı olduğuna ilişkin ise herhangi bir açıklama yapılmadı.
Kaynak: Sol Haber