Madrid kent merkezinde 1956 yılında babasının imzaladığı kira sözleşmesinin ardından yaklaşık 70 yıldır aynı evde yaşayan 87 yaşındaki Mari Carmen’in tahliye edilmesi, İspanya’da konut ve kira politikalarını yeniden gündeme taşıdı.
Binanın 2018 yılında gayrimenkul yatırım şirketi Urbagestion’ın mülkiyetine geçmesinin ardından başlayan hukuki uyuşmazlıkta Mari Carmen, eski kira sözleşmesine bağlı olarak kira ödemelerini sürdürdü. Ancak ilerleyen süreçte kendisinden çok daha yüksek bir kira bedeli talep edildi.
Taraflar arasındaki anlaşmazlığın yargıya taşınmasının ardından verilen tahliye kararı, polis eşliğinde uygulandı. İspanyol basınında yer alan haberlere göre tahliye, uzun süren hukuki uyuşmazlığın ardından gerçekleşti.
Mari Carmen’in evinden çıkarılması, kiracı örgütleri ve konut hakkı savunucularının tepkisine yol açtı. Madrid’de binlerce kişi sokağa çıkarken, protestolar İspanya’nın diğer büyük kentlerine de yayıldı.
Madrid’deki eylemlerin adreslerinden biri, Madrid Özerk Yönetimi tarafından satın alınmasının ardından ayrı bir konut tartışmasının odağına yerleşen Chamberí’deki taşınmazın önü oldu.
Göstericiler Mari Carmen’in yeniden evine dönmesini talep ederken, Madrid Özerk Yönetimi’nin konut politikalarını da protesto etti. EFE ve diğer İspanyol basın kuruluşları, Madrid’deki gösterinin geniş katılımla gerçekleştirildiğini aktardı.
6,3 MİLYON EUROLUK TAŞINMAZ DA TARTIŞMALARIN ODAĞINDA
Söz konusu taşınmaz, Madrid Özerk Yönetimi’ne bağlı bir kamu şirketi tarafından 6,3 milyon avroya satın alındı. Bölgesel yönetim, binayı geçici çalışma alanı olarak kullanmayı planladı.
Satın alma işleminin kamuoyunda tartışma yaratmasının ardından taşınmaz satışa çıkarıldı. RTVE’nin aktardığına göre düzenlenen satış ihalesinde alıcı çıkmadı.
Mari Carmen’in tahliyesinin ardından protestocuların bu taşınmazın önünde toplanması, farklı başlıklarla yürüyen iki konut tartışmasının aynı eylemde birleşmesine neden oldu.
“RENTA ANTIGUA” SÖZLEŞMELERİ NEDİR?
Mari Carmen’in yaşadığı uyuşmazlığın merkezinde, İspanya’da “renta antigua” olarak bilinen eski kira sözleşmeleri bulunuyor.
İspanya’nın 1994 tarihli Kentsel Kiralamalar Yasası, 9 Mayıs 1985’ten önce imzalanmış ve yürürlükte kalmaya devam eden bazı konut sözleşmeleri için özel geçiş hükümleri öngörüyor.
Bu sözleşmeler günümüzdeki serbest piyasa kira kontratlarından farklı kurallara tabi olabiliyor. Özellikle kiracının ölümünün ardından sözleşmenin eşe, çocuklara veya belirli koşulları sağlayan diğer yakınlara devredilmesi konusunda çeşitli sınırlamalar bulunuyor.
Mevzuat, belirli durumlarda sonraki devirlere izin vermeyerek eski kira sözleşmelerinin zaman içinde sona ermesini öngörüyor.
Bu nedenle eski kira sözleşmelerine ilişkin davalarda yalnızca kiracının uzun yıllardır aynı evde yaşaması veya kira ödemelerini düzenli yapması hukuki sonucu tek başına belirlemiyor. Sözleşmenin imzalandığı tarih, daha önce kaç kez devredildiği, devrin hangi aile ferdine yapıldığı ve geçiş hükümlerindeki şartların karşılanıp karşılanmadığı mahkemelerin değerlendirdiği unsurlar arasında yer alıyor.
TAHLİYE SÜRECİ NASIL İŞLİYOR?
Kira sözleşmesinin sona erdiğinin veya mülk sahibinin tahliye talebinin hukuken geçerli olduğunun kabul edilmesi halinde süreç mahkeme üzerinden ilerliyor.
Kararın kesinleşmesinin ardından “lanzamiento” olarak adlandırılan fiili tahliye aşaması için tarih belirlenebiliyor.
Kiracının ekonomik veya sosyal açıdan kırılgan durumda bulunması halinde sosyal hizmetler ve mahkeme tarafından ek koruma mekanizmaları da devreye girebiliyor. Ancak bu mekanizmalar her tahliyeyi otomatik olarak durdurmuyor. Kiracının durumu, mülk sahibinin statüsü ve ilgili düzenlemenin kapsamı ayrı ayrı değerlendiriliyor.
İspanya’da ekonomik ve sosyal açıdan kırılgan hanelere yönelik bazı tahliye korumaları 2026 sonuna kadar uzatılmış durumda. Resmi Gazete’de yayımlanan düzenlemeler, gerekli koşulların sağlandığı belirli tahliye işlemlerinin geçici olarak askıya alınmasına imkan tanıyor.
Bununla birlikte düzenlemelerde, mülk sahibinin sahip olduğu konut sayısı gibi çeşitli istisnalar da bulunuyor. Dolayısıyla söz konusu korumalar bütün kira uyuşmazlıkları için genel bir tahliye yasağı anlamına gelmiyor.
MADRİD’DE KİRA BASKISI ARTIYOR
Mari Carmen’in yaşadığı olay, İspanya’nın büyük kentlerinde giderek büyüyen konut tartışmasının bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Nüfusun ve ekonomik faaliyetlerin yoğunlaştığı Madrid gibi kentlerde eski ve düşük bedelli kira sözleşmeleriyle güncel piyasa koşullarında imzalanan sözleşmeler arasında ciddi farklar oluşabiliyor.
Özellikle eski kiracıların bulunduğu binaların el değiştirmesi, bu farkın hukuki ve ekonomik gerilimlere dönüşmesine neden olabiliyor.
İspanya Merkez Bankası da çalışmalarında yeni kira sözleşmelerindeki fiyatların mevcut sözleşmelerdeki artışlardan daha hızlı yükseldiğine ve yeni kiralık konut arzının talebi karşılamakta zorlandığına dikkat çekiyor.
ESKİ KİRACILAR İÇİN HANGİ SEÇENEKLER BULUNUYOR?
Eski kira sözleşmelerine ilişkin tahliye riski ortaya çıktığında sözleşmenin geçmişinin ve yapılan bütün devirlerin hukuki açıdan incelenmesi önem taşıyor.
Ekonomik veya sosyal kırılganlık bulunması halinde belediye ya da bölgesel sosyal hizmet birimlerinden durum tespiti istenebiliyor. Hukuki yardım alınması ve koşulların uygun olması halinde mahkemeden tahliyenin geçici olarak durdurulması da talep edilebiliyor.
Tarafların yeni bir kira bedeli üzerinde anlaşması, kamu kurumlarının alternatif konut sağlaması veya taşınmazın sosyal konut sistemine dahil edilmesine yönelik çözümler de tahliye gerçekleşmeden önce değerlendirilebilecek seçenekler arasında bulunuyor.
KONUT TARTIŞMASI SİYASİ GÜNDEME TAŞINDI
Mari Carmen’in tahliyesinin ardından düzenlenen gösterilerde kiracı örgütleri, geçici koruma tedbirlerinin ötesine geçen daha kalıcı konut politikaları talep etti.
Tartışmanın bir tarafında yaşlılar, düşük gelirli kiracılar ve kırılgan haneler için daha güçlü tahliye korumaları ve uzun süreli kira güvencesi isteyen gruplar bulunuyor. Diğer tarafta ise mülkiyet hakkı ve kiralama piyasasına yönelik kamu müdahalesinin sınırlandırılmasını savunan siyasi yaklaşımlar yer alıyor.
İspanya’daki mevcut mevzuat, mülkiyet ve sözleşme hakları ile sosyal kırılganlık durumlarında uygulanabilecek geçici korumaları birlikte düzenleyen bir yapı oluşturuyor.
Mari Carmen’in tahliyesi ise özellikle eski kira sözleşmeleri söz konusu olduğunda, barınma hakkı, kiracı güvencesi ve mülkiyet hakkı arasındaki tartışmayı yeniden görünür hale getirdi.
Kaynak: Haber Merkezi