Türkiye’de uyuşturucu sorunu artık yalnızca klasik kaçakçılık rotaları, sınır güvenliği ya da kolluk operasyonları üzerinden açıklanabilecek bir mesele olmaktan çıkmış durumda. 2025 Türkiye Uyuşturucu Raporu, ülkenin karşı karşıya olduğu tablonun hem niceliksel hem de niteliksel olarak değiştiğini gösteriyor. Veriler, bir yandan uyuşturucu olay ve şüpheli sayılarının yüksek seyrettiğini, diğer yandan özellikle sentetik maddeler, metamfetamin, kokain ve sentetik ecza alanında daha tehlikeli bir döneme girildiğini ortaya koyuyor.

Rapora göre 2024 yılında Türkiye genelinde 309 bin 28 narkotik olaya müdahale edildi. Bu olaylarda 374 bin 948 şüpheli hakkında işlem yapıldı. Olayların büyük çoğunluğunu, kullanmak amacıyla uyuşturucu madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak suçları oluşturdu. Bu veri, uyuşturucu meselesinin yalnızca organize suç ve ticaret başlığında değil, doğrudan toplumsal kullanım yaygınlığı bakımından da büyüyen bir sorun olduğunu gösteriyor.

Tablonun en çarpıcı yönlerinden biri sentetik uyuşturuculardaki yükseliş. 2024 yılında Türkiye’de tüm yılların en yüksek sentetik ecza/ilaç yakalaması gerçekleşti. Ele geçirilen miktar 94 milyon 753 bin 500 tablete ulaştı. Bu, bir önceki yıla göre yüzde 227,2’lik artış anlamına geliyor. Aynı yıl sentetik ecza olay sayısında da yüzde 43 artış yaşandı. Bu artış, uyuşturucu piyasasının daha ucuz, daha kolay taşınabilir, daha hızlı yayılabilir ve denetimi daha zor sentetik maddelere yöneldiğini gösteriyor.

Metamfetamin ise Türkiye açısından yeni dönemin en kritik maddelerinden biri haline gelmiş durumda. Raporda, 2019’dan itibaren Türkiye’de metamfetamin yakalamalarında başlayan artışın sonraki yıllarda da sürdüğü ve 2024’te en yüksek seviyeye ulaştığı belirtiliyor. 2024 yılında 81 ilin tamamında metamfetamin olaylarına müdahale edilmesi, bu maddenin artık belirli sınır illeriyle, büyükşehirlerle ya da geçiş güzergâhlarıyla sınırlı olmadığını; ülke geneline yayılan bir risk alanına dönüştüğünü ortaya koyuyor.

Bu artışın nedenlerinden biri küresel uyuşturucu üretim ve kaçakçılık dengelerindeki değişim. Afganistan kaynaklı opiyat üretimindeki dalgalanmalar, İran ve Pakistan hattındaki metamfetamin hareketliliği, Balkan rotasının tarihsel önemi ve Türkiye’nin Asya ile Avrupa arasındaki konumu, ülkeyi hem transit geçiş hem de hedef pazar baskısı altında bırakıyor. Raporda, İran’da ele geçirilen metamfetaminin büyük ölçüde Afganistan kaynaklı olduğuna ilişkin bildirimlere dikkat çekiliyor. Türkiye’de ele geçirilen metamfetaminin ne kadarının Afganistan kaynaklı olduğuna dair kesin tespit bulunmasa da bölgesel tablo, Türkiye’nin bu yeni sentetik dalgadan doğrudan etkilendiğini gösteriyor.

Kokain verileri de benzer bir uyarı niteliği taşıyor. 2024 yılında Türkiye’de 5 bin 750 kokain olayına müdahale edildi, 8 bin 498 şüpheli yakalandı ve 3 bin 82 kilogram kokain ele geçirildi. Kokain yakalama miktarında bir önceki yıla göre yüzde 23,2, olay sayısında yüzde 23,7, şüpheli sayısında ise yüzde 21 artış yaşandı. Bu artış, Latin Amerika kaynaklı kokain trafiğinin Avrupa’ya yönelen deniz rotalarıyla birlikte Türkiye çevresindeki limanlar ve bölgesel geçiş ağları açısından daha görünür hale geldiğini gösteriyor.

Raporda kokain başlığında dikkat çeken unsur, Avrupa limanlarında ve çevre ülkelerde yapılan büyük yakalamalar. Romanya, Bulgaristan, Yunanistan ve Avrupa limanlarında tespit edilen yüksek miktarlı kokain sevkiyatları, Türkiye’nin yakın çevresindeki deniz trafiğinin uyuşturucu kaçakçılığı açısından daha yoğun kullanıldığını gösteriyor. Bu durum, Türkiye’yi yalnızca doğudan batıya uzanan geleneksel opiyat rotasının değil, güney ve batı bağlantılı kokain rotalarının da etkisi altına sokuyor.

Eroin başlığında ise farklı bir eğilim görülüyor. Raporda 2024 yılında eroin olay ve şüpheli sayılarında bir önceki yıla göre azalış olduğu belirtiliyor. Ancak bu azalış, uyuşturucu sorununun gerilediği anlamına gelmiyor. Aksine, piyasanın klasik opiyatlardan sentetik uyarıcılara ve sentetik ilaçlara doğru kaydığını düşündürüyor. Bu değişim daha tehlikeli bir tablo yaratıyor; çünkü sentetik maddeler daha küçük hacimlerle taşınabiliyor, farklı kimyasal bileşimlerle üretilebiliyor ve kullanıcı üzerindeki etkileri daha öngörülemez olabiliyor.

Madde bağlantılı ölümler de bu dönüşümün ağır sonucunu ortaya koyuyor. 2024 yılında Türkiye’de 427 doğrudan madde bağlantılı ölüm meydana geldi. Bu sayı bir önceki yıla göre yüzde 42,3 artış anlamına geliyor. Raporda bu artışın yalnızca kullanım yaygınlığıyla değil, kullanılan madde türlerinin tehlike düzeyindeki değişimle de ilişkili olabileceği belirtiliyor. Bu tespit son derece önemli; çünkü uyuşturucu meselesinde asıl risk artık yalnızca “daha fazla kullanım” değil, “daha ölümcül maddelerin daha yaygın kullanımı”dır.

Uyuşturucu olaylarının büyük bölümünün TCK 191 kapsamında, yani kullanmak amacıyla madde bulundurma ya da kullanma suçlarından oluşması, meselenin sosyal boyutunu da görünür kılıyor. Bu tablo, bağımlılığın yalnızca güvenlik politikalarıyla çözülemeyeceğini gösteriyor. Kullanıcı sayısındaki yükseklik; yoksulluk, işsizlik, gençlik politikalarının zayıflığı, eğitimden kopuş, kent yoksulluğu, ruh sağlığı hizmetlerine erişim eksikliği ve sosyal destek mekanizmalarının yetersizliğiyle birlikte okunmalı.

Raporda kamu harcamalarının 2024 yılında bir önceki yıla göre yaklaşık yüzde 49 artarak 10 milyar 324 milyon TL’ye ulaştığı belirtiliyor. Ancak harcama artışı tek başına sorunun kontrol altına alındığını göstermiyor. Çünkü aynı dönemde sentetik ecza, kokain, metamfetamin ve madde bağlantılı ölümlerde ciddi artışlar yaşanıyor. Bu çelişki, uyuşturucuyla mücadelenin yalnızca bütçe ve operasyon sayısı üzerinden değil, önleme, tedavi, rehabilitasyon ve sosyal uyum politikalarının etkinliği üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.

Türkiye’nin uyuşturucu sorununda üç temel neden öne çıkıyor. Birincisi, ülkenin coğrafi konumu nedeniyle uluslararası kaçakçılık rotalarının kesişim noktasında bulunmasıdır. İkincisi, küresel uyuşturucu piyasasının sentetik maddelere yönelmesiyle birlikte üretim, taşıma ve dağıtım biçimlerinin değişmesidir. Üçüncüsü ise içerideki sosyal kırılganlıkların, özellikle gençler ve yoksul kesimler açısından bağımlılık riskini artırmasıdır.

Bu nedenle uyuşturucuyla mücadelede güvenlik boyutu gerekli olmakla birlikte yeterli değildir. Kolluk operasyonları arzı baskılayabilir; ancak talebi azaltacak sosyal politikalar kurulmadıkça sorun farklı madde türleriyle yeniden büyür. Sentetik uyuşturucuların yaygınlaşması, klasik yöntemlerle mücadelenin sınırlarını da göstermektedir. Bugün ihtiyaç duyulan şey, sınır güvenliği ve operasyon kapasitesi kadar, okul temelli önleme programları, mahalle ölçekli sosyal destek ağları, ulaşılabilir bağımlılık tedavisi, genç işsizliğini azaltacak politikalar ve bağımlı bireyleri cezalandırmak yerine topluma yeniden kazandıracak rehabilitasyon modelleridir.

Sonuç olarak 2025 Türkiye Uyuşturucu Raporu, uyuşturucu meselesinde alarm veren bir tabloyu ortaya koyuyor. Veriler, Türkiye’de uyuşturucu sorununun biçim değiştirdiğini; geleneksel maddelerden sentetik ve daha ölümcül maddelere doğru kaydığını gösteriyor. Metamfetaminin 81 ile yayılması, sentetik ecza yakalamalarındaki rekor artış, kokain olaylarındaki yükseliş ve madde bağlantılı ölümlerdeki yüzde 42,3’lük artış, sorunun yalnızca adli değil, aynı zamanda toplumsal bir kriz olduğunu ortaya koyuyor.

Bu kriz, yalnızca “kaçakçılıkla mücadele” başlığına sıkıştırılamaz. Türkiye’nin önündeki temel görev, uyuşturucu arzını kesmeye dönük güvenlik politikalarını; yoksullukla mücadele, gençlik politikası, ruh sağlığı hizmetleri, eğitim, tedavi ve rehabilitasyonla birleştiren bütüncül bir yaklaşım kurmaktır. Aksi halde yakalama miktarları artsa da bağımlılık derinleşecek, operasyonlar çoğalsa da ölümler önlenemeyecektir.

Haber Merkezi