İnsan eyleminin itici gücü, ulaşılmak istenen tarihsel tasarım ile mevcut yoksunluk arasındaki gerilimdir. Bu gerilim, öznenin tarihsel müdahalesiyle toplumsal dönüşümün motoruna dönüşür. Adorno'nun negatif diyalektiğinde olduğu gibi, toplumsal düzenin içkin çelişkileri eleştirel düşüncenin temel hareket noktasıdır. Ancak günümüzde siyaset, bu çelişkileri görünür kılıp dönüştürmek yerine, kültür endüstrisinin ürettiği sahte ihtiyaçlarla yüzeyselleştirerek toplumsal öznenin tarihsel müdahale kapasitesini felce uğratmaktadır.
Kültür endüstrisi bireyi pasif bir tüketiciye indirgerken, siyaset de toplumsal sorunları magazinleştirerek gündelik polemiklerin nesnesi haline getirir. Böylece siyaset, toplumsal dönüşümün motoru olmaktan çıkar; sahte gündemlerle özneyi körleştirir, tarihsel olanakları görünmez kılar ve toplumsal çürümenin ideolojik zeminine dönüşür.
Yüzeyselleşen Siyaset ve Tarihsel Bağlamın Kopuşu
Siyasal alan, toplumsal sorunları tarihsel bağlamından kopararak bireysel çıkarların ve anlık tartışmaların alanına indirgemektedir. Bu süreç, ideolojiyi sınıf bilincinin organik bir bileşeni olmaktan çıkarıp birbirinden kopuk yanılsamalar bütününe dönüştürür. Oysa ideoloji, bireyin sınıfsal konumunu kavrama biçimini belirleyen düşünsel çerçevedir. Siyasal yüzeyselleşme ise bu çerçeveyi bulanıklaştırarak özneyi edilgenleştirir.
Adorno'nun kültür endüstrisi eleştirisinin siyasal alandaki karşılığı da tam olarak budur. Nasıl ki kültür endüstrisi sanatı metalaştırıyorsa, günümüz siyaseti de toplumsal sorunları tüketilebilir gündem nesnelerine dönüştürmektedir. Sonuç olarak öznenin eleştirel aklı körelmekte, tarihsel bağlam görünmez hale gelmekte ve siyaset, toplumsal dönüşümün değil mevcut düzenin yeniden üretiminin aracı haline gelmektedir.
Örgüt, Kolektif Akıl ve Siyasal Çürüme
Siyasal örgüt, niceliğin niteliğe dönüştüğü kolektif aklın kurumsal ifadesidir. Gramsci'nin tanımladığı anlamda örgüt, sınıfın tarihsel bilincini taşıyan kolektif entelektüeldir. Ancak siyasal çürüme, örgütü ortak aklın üretildiği bir alan olmaktan çıkarıp bireysel kariyer hesaplarının yürütüldüğü bir yapıya dönüştürmektedir.
Teorik üretimin yerini sloganlar, kolektif mücadelenin yerini kişisel vitrinler aldığında örgüt, tarihsel özne üretme kapasitesini kaybeder. Böylece kolektif irade parçalanırken sosyalist öznenin müdahale gücü de zayıflar. Siyaset, toplumsal dönüşümün örgütlü zemini olmaktan uzaklaşarak bireysel performansların sergilendiği dar bir alana dönüşür.
Tarihsel Körleşme ve Devrimci Olanakların Görünmezleşmesi
Toplumsal dönüşümler, çoğu zaman henüz olgunlaşmamış tarihsel eğilimler olarak ortaya çıkar. Bu embriyonik olanakları görebilmek, ancak eleştirel bilinç ve örgütlü müdahaleyle mümkündür. Devrimci özne, henüz tamamlanmamış tarihsel imkanları fark ederek onları toplumsal bir güce dönüştürür.
Yüzeyselleşen siyaset ise tam tersine, öznenin bu görme yetisini ortadan kaldırır. Sürekli yeniden üretilen gündelik polemikler, tarihsel çelişkilerin üzerini örter; eleştirel düşünce yerini anlık tepkilere bırakır. Böylece toplumsal dönüşümün imkanları görünmez hale gelir ve siyaset, tarihsel müdahalenin değil edilgenliğin yeniden üretildiği bir alana dönüşür.
Güncel Görünümler
Bu siyasal körleşmenin çeşitli örnekleri günümüz Türkiye'sinde açık biçimde gözlemlenmektedir.
Ekonomik krizler çoğu zaman enflasyon, zamlar ya da market fiyatları etrafındaki günlük tartışmalara indirgenmektedir. Böylece kapitalist üretim ilişkilerinin yarattığı yapısal çelişkiler görünmez kılınmakta, kriz yalnızca geçici fiyat dalgalanmaları olarak sunulmaktadır.
Benzer biçimde çevre mücadeleleri de çoğu zaman yerel direnişler veya münferit çevre olayları olarak ele alınmaktadır. Oysa Akbelen Ormanı'nda olduğu gibi bu mücadeleler, sermaye birikiminin doğa üzerindeki tahakkümünü ve kapitalizmin ekolojik krizini görünür kılan tarihsel mücadele alanlarıdır.
Kürt sorunu da sıklıkla yalnızca kimlik eksenli tartışmaların konusu haline getirilmektedir. Oysa ulusal baskı ile sınıfsal sömürü iç içe geçmiş durumdadır. Bölgedeki yoksulluk, işsizlik ve güvencesiz çalışma koşulları, sorunun yalnızca kültürel haklar çerçevesinde değil, kapitalist üretim ilişkileri bağlamında da değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır. Sosyalist praxis açısından görev, ulusal eşitsizlik ile sınıfsal sömürüyü aynı tarihsel bütünlük içinde kavrayabilmektir.
Kapitalist Krizlerin İdeolojik Maskeleri
Kapitalizmin krizleri derinleştikçe siyasal iktidarlar ve egemen ideoloji, bu krizleri görünmez kılacak yeni söylemler üretmektedir. "Yeni ekonomi", "refah modeli", "finansal fırsatlar" ya da benzeri kavramlar, sistemin yapısal çelişkilerini örtmeye yarayan ideolojik maskeler işlevi görmektedir.
Oysa Marksist perspektiften kriz, kapitalizmin olağan dışı bir sapması değil, onun yeniden üretim mekanizmasının kaçınılmaz sonucudur. Sermayenin yoğunlaşması, üretim ile tüketim arasındaki dengesizlik ve emek sömürüsü belirli aralıklarla ekonomik krizleri yeniden üretmektedir.
Çürüyen siyaset ise bu yapısal nedenleri görünür kılmak yerine krizleri geçici dalgalanmalar veya yönetim sorunları olarak sunmaktadır. Böylece toplumsal bilinç gerçek nedenlerden uzaklaştırılmakta, öznenin tarihsel müdahale kapasitesi zayıflatılmaktadır.
Sonuç: Sosyalist Praxis'in Yeniden İnşası
Siyasal çürüme yalnızca ahlaki bir bozulma değil, kapitalist düzenin kendisini yeniden üretme biçimlerinden biridir. Toplumsal çelişkilerin tarihsel bağlamından koparılması, kültür endüstrisinin yarattığı sahte gündemlerle birleştiğinde eleştirel bilinç zayıflamakta, toplumsal özne edilgenleşmektedir.
Bilimsel sosyalizm ise teori ile pratiğin diyalektik birliğini esas alır. Praxis, yalnızca eylem değil; tarihsel çelişkileri görünür kılan, embriyonik toplumsal olanakları açığa çıkaran ve kolektif iradeyi yeniden kuran bilinçli müdahaledir.
Bu nedenle sosyalist siyasetin temel görevi yalnızca siyasal çürümeyi teşhir etmek değildir. Asıl görev, kültür endüstrisinin ve yüzeyselleşen siyasetin yarattığı ideolojik sis perdesini dağıtmak, sınıf bilincini yeniden üretmek, örgütlü kolektif aklı güçlendirmek ve toplumsal mücadeleyi yeniden tarihsel ufkuna taşımaktır. Çünkü tarih, kendiliğinden ilerleyen bir süreç değil; çelişkileri kavrayan, örgütlenen ve onları dönüştürme iradesi gösteren kolektif öznelerin eseridir.