Şili’de Augusto Pinochet diktatörlüğünün en sembolik insanlığa karşı suç dosyalarından biri olarak kabul edilen Víctor Jara ve Littré Quiroga cinayetlerinde cezasını çekmekten kaçan son hükümlü de yakalandı.
Şili Yargısı’nın açıklamasına göre emekli Albay Nelson Haase Mazzei, 25 Temmuz’da ülkenin güneyindeki Los Lagos bölgesine bağlı Puyehue kırsalında gözaltına alındı. Santiago Temyiz Mahkemesi’nin insan hakları davalarından sorumlu yargıcı Paola Plaza, Haase’nin derhal cezaevine gönderilmesine karar verdi. Böylece davada hüküm giyen ve cezasını infaz etmek üzere aranan son isim de yakalanmış oldu.
2023’ten beri firardaydı
Nelson Haase Mazzei, Víctor Jara ile dönemin Cezaevleri Genel Müdürü Littré Quiroga’nın kaçırılması ve öldürülmesindeki sorumluluğu nedeniyle toplam 25 yıl 2 gün hapis cezasına çarptırılmıştı.
Cezanın 15 yıl 1 günlük bölümü iki kişinin öldürülmesi, 10 yıl 1 günlük bölümü ise nitelikli kaçırma suçlarından verildi. Şili Yüksek Mahkemesi’nin Ağustos 2023’te cezayı onamasının ardından teslim olmayan Haase yaklaşık üç yıldır firari olarak aranıyordu.
Soruşturma dosyasına göre Haase, 1973 darbesi sırasında teğmen rütbesiyle Víctor Jara ve binlerce siyasi tutsağın tutulduğu Estadio Chile’de görev yaptı. Şilili haber kaynakları ayrıca Haase’nin, Pinochet döneminin işkence, zorla kaybetme ve siyasi baskı uygulamalarıyla özdeşleşen Ulusal İstihbarat Müdürlüğü’nün (DINA) ilk kadroları arasında yer aldığını aktardı.
Yargılama boyunca stadyumda bulunmadığını savunan Haase’nin bu iddiası, tanık ifadeleriyle çürütüldü. Mahkeme, sanığın suçların işlendiği sırada stadyumda bulunduğunu kabul etti.
“Bunu adalet olarak görmek zor”
Víctor Jara Vakfı Başkanı ve sanatçının kızı Amanda Jara, yakalamayı memnuniyetle karşıladıklarını ancak aradan geçen yarım yüzyılın ardından bunun gerçek anlamda adalet olarak değerlendirilemeyeceğini söyledi.
Vakfın açıklamasında, “Yarım yüzyıl sonra bunu adalet olarak görmek zor.” ifadeleri kullanıldı.
Amanda Jara, insanlığa karşı suçlardan hüküm giydiği halde firarda bulunan diğer kişilerin de aynı kararlılıkla yakalanması çağrısını yineledi. Ayrıca bazı medya kuruluşlarının Haase yerine soruşturmaya katkı sağlayan eski bir askerin fotoğrafını kullanmasını eleştirerek kamuoyunun doğru bilgilendirilmesinin önemine dikkat çekti.
İşçi sınıfının sesi susturuldu
Víctor Lidio Jara Martínez, Şili’nin “Nueva Canción” (Yeni Şarkı) hareketinin en önemli isimlerinden biri olarak kabul ediliyor. Folklor sanatçısı, tiyatro yönetmeni ve besteci olan Jara, 150’den fazla eser üretti; “Te recuerdo Amanda”, “El derecho de vivir en paz” ve “Plegaria a un labrador” gibi şarkıları dünya müziğinin klasikleri arasında yer aldı.
Şili Komünist Partisi üyesi olan Jara, Salvador Allende liderliğindeki Halk Birliği hükümetini destekliyor; eserlerinde işçi sınıfının mücadelesini, eşitsizliği ve toplumsal dayanışmayı işliyordu.
11 Eylül 1973 darbesinden bir gün sonra gözaltına alınan Jara, görev yaptığı Devlet Teknik Üniversitesi’nden Estadio Chile’ye götürüldü. Yaklaşık 5 bin siyasi tutsağın bulunduğu stadyumda ağır işkence gördü ve 16 Eylül’de Littré Quiroga ile birlikte öldürüldü. Adli incelemelerde Jara’nın bedeninde 44 kurşun yarası ve çok sayıda kırık tespit edildi. Öldürüldüğünde 40 yaşındaydı.
İşkence gördüğü stadyum daha sonra onun anısına Estadio Víctor Jara adıyla yeniden düzenlendi. Jara, bugün Pinochet diktatörlüğünün dünya çapında tanınan sembol isimlerinden biri olarak anılıyor.
Adalet mücadelesi onlarca yıl sürdü
Jara ve Quiroga cinayetleriyle ilgili dava, darbeden onlarca yıl sonra sonuçlandırılabildi. Şili Yüksek Mahkemesi 2023 yılında Nelson Haase Mazzei, Raúl Jofré González, Edwin Dimter Bianchi, Ernesto Bethke Wulf, Juan Jara Quintana ve Hernán Chacón Soto hakkında verilen 25’er yıllık hapis cezalarını kesinleştirdi. Rolando Melo Silva ise suçları gizlemekten sekiz yıl hapis cezasına mahkûm edildi.
Hükümlülerden Hernán Chacón, polislerin kendisini gözaltına almaya geldiği 2023 yılında yaşamına son verdi. Dosyanın diğer sanıklarından Pedro Barrientos ise uzun yıllar yaşadığı ABD’den Aralık 2023’te Şili’ye sınır dışı edildi.
Haase’nin yakalanmasıyla birlikte davada cezasını çekmek üzere aranan hükümlü kalmadı.
Pinochet döneminin ağır bilançosu
1973-1990 yılları arasındaki Pinochet diktatörlüğü boyunca resmî verilere göre yaklaşık 40 bin kişi öldürüldü, zorla kaybedildi, hapsedildi ya da işkence gördü. Aradan geçen yıllara rağmen mağdur aileleri ve insan hakları örgütleri, cezasızlığın tamamen sona ermesi ve tüm sorumluların yargılanması için mücadelelerini sürdürüyor.
Kaynak: Birgün