Bir futbol maçının tribünlerinde çekilen eski bir fotoğraf, kadınların kent yaşamında kendilerine nasıl yer açtığını anlatan bir belgesele dönüştü. Yönetmen Sezen Kayhan’ın “Mor Menekşeli Kadınlar” filmi, 1970’li yıllarda Orduspor maçlarında bir araya gelen kadın taraftarların hikâyesini izliyor.
Yıllar sonra yeniden buluşan kadınların anıları, tribünlerin onlar için maç izlenen bir yer olmanın ötesinde taşıdığı anlamı ortaya koyuyor. Stadyum; arkadaşlık kurabildikleri, birlikte eğlendikleri, seslerini yükseltebildikleri ve gündelik hayatın sınırlarından uzaklaşabildikleri bir buluşma alanı olarak anlatılıyor.
BirGün’den Tuğçe Çelik’e konuşan Kayhan, belgeselin ortaya çıkışını, kadınların tribünlerle kurduğu bağı ve 19 Eylül Stadyumu’nun yıkılmasının kent hafızasındaki karşılığını değerlendirdi.
Bir fotoğrafın peşinden başlayan belgesel
Kayhan’ın Orduspor’un kadın taraftarlarıyla tanışması, önceki kısa filmi “Elene”nin gösterimleri sırasında gerçekleşti. Rize’de çay bahçelerinde çalışan Gürcü göçmen işçileri konu alan filmin Karadeniz temalı bir festivalde gösterilmesi, yönetmenin Güzel Ordu Derneği ile yollarını kesiştirdi.
Dernek, Orduspor hakkında bir belgesel hazırlama fikrini paylaştığında Kayhan, futbol ve takım hakkında kapsamlı bilgi sahibi olmadığı için başlangıçta projeye mesafeli yaklaştı. Ancak araştırmaları sırasında kadın taraftarların bulunduğu tribün fotoğraflarıyla karşılaşması, hikâyenin yönünü değiştirdi.
Yapım ekibi, Galatasaray–Orduspor karşılaşmasında çekilmiş bir fotoğraftaki kadınların izini sürdü. Fotoğrafta yer alan ve hayatta olan kişilere ulaşılarak 52 yıl sonra başka bir maçta yeniden buluşmaları sağlandı.
Kayhan’ın anlatımına göre filmin hikâyesi başlangıçta kesin çizgilerle belirlenmedi; kadınlarla kurulan ilişki ve araştırma süreci içinde şekillendi.
Anneler, teyzeler, kız kardeşler tribünleri doldurdu
Belgeselde aktarılan deneyimlere göre kadınların Orduspor tribünlerine katılımı, futbolcularla kurdukları aile bağları üzerinden gelişti. Şehirde yetişen oyuncuları desteklemeye önce anneleri, teyzeleri ve kız kardeşleri gitti. Zamanla maçlar, kadınların kentte en çok ilgi gösterdiği sosyal etkinliklerden birine dönüştü.
Bu katılımda dönemin toplumsal koşulları da belirleyiciydi. Kayhan, bazı ailelerin genç kadınların sinemaya, tiyatroya veya aile ortamı olarak görmedikleri mekânlara gitmesine mesafeli durduğunu anlatıyor. Pazar günkü futbol karşılaşmaları ise topluca gidilen ve güvenli kabul edilen etkinlikler arasında yer alıyordu.
Kadınlar zamanla yanlarında aile üyeleri olmadan, arkadaşlarıyla maçlara gitmeye başladı. Böylece tribünlerdeki varlıkları, ailedeki erkek futbolcuları desteklemenin ötesine geçerek kendi sosyal hayatlarının bir parçasına dönüştü.
Kahkaha atmak, konuşmak, tek başına dışarı çıkmak
Film, özgürlük meselesini gündelik hayatın içinden örneklerle ele alıyor. Kalabalık içinde kahkaha atmak, yüksek sesle konuşmak, flört etmek ya da bir yere tek başına gitmek, kadınların geçmişte karşılaştığı sınırlamalar üzerinden yeniden düşünülüyor.
Kayhan’a göre bugün kimi zaman kendiliğinden var olduğu düşünülen bu imkânlar, kadınların yıllar içinde genişlettiği alanların ve elde ettiği kazanımların sonucu. Bu deneyimlerin kayda geçirilmesi, eşitlik mücadelesinde alınan yolu görünür kılıyor.
Futbol değişti, tribünlerle kurulan bağ zayıfladı
Belgeselin ele aldığı başlıklardan biri de futbolun ekonomik ve siyasi dönüşümü.
Kayhan, büyüyen bütçeler, transfer harcamaları ve yatırımlarla birlikte yerel oyunculara ve kent aidiyetine dayanan futbol anlayışının gerilediğini belirtiyor. Orduspor’un yaşadığı sportif ve kurumsal sorunları da yönetimsel hatalarla birlikte bu dönüşüm içinde değerlendiriyor.
Yönetmene göre siyasetin futbol üzerindeki etkisinin artması da taraftarların takımlarla ilişkisini değiştirdi. Ordu’da belediyeye bağlı yeni bir takım ve yeni bir stadyum bulunmasına rağmen geçmişteki ortak heyecan yeniden oluşmadı. Bazı taraftarların yeni takıma siyasi nedenlerle mesafeli durduğunu aktaran Kayhan, kadınların anılarında yaşayan aidiyetin planlanarak üretilemeyeceğini vurguluyor.
19 Eylül Stadyumu’yla birlikte bir hafıza mekânı da kayboldu
Filmde 19 Eylül Stadyumu’nun 2023’te yıkılması, anlatının önemli dönüm noktalarından birini oluşturuyor.
Stadyumun bulunduğu alan, henüz yapı inşa edilmeden önce de maçlara sahne oluyor; sonraki yıllarda ise kentin çeşitli etkinliklerine ev sahipliği yapıyordu. Kadınların gençlik anıları ve arkadaşlıkları da bu mekânın hafızasında yer tutuyordu.
Kayhan, stadyumun yıkılmasıyla kadınların geçmişte elde ettiği özgürlüklerin bugün gerilemesi arasında sembolik bir bağ kuruyor. Filmde yıkım, kadınların geride kalan gençliklerini, kentin kaybolan buluşma alanlarını ve toplumsal kayıpları birlikte düşündüren bir anlatı unsuruna dönüşüyor.
Altın Koza’dan ödülle döndü
“Mor Menekşeli Kadınlar”, 33. Adana Altın Koza Film Festivali’nin Ulusal Belgesel Film Yarışması’nda Jüri Özel Ödülü’ne değer görüldü.
Belgesel, 37. Ankara Film Festivali’nin Ulusal Belgesel Film Yarışması kapsamında da izleyiciyle buluşacak.
Orduspor tribünlerinden yola çıkan film, kadınların kendi hayatlarında açtığı alanların nasıl oluştuğunu ve bu kazanımların neden hatırlanması gerektiğini anlatıyor.
Kaynak: BirGün / Tuğçe Çelik’in Sezen Kayhan ile söyleşisi, 12 Kasım 2026.