Anne Carson’ın Kırmızının Otobiyografisi adlı eserini okurken beni en çok rahatsız eden şey, Geryon’un çocukluğunda istismara maruz kalması kadar, yaşadığı şeyi anlamlandıramaması ve bu yaşantının çevresindekiler tarafından gerçekten görülememesiydi. Çünkü Geryon, dünyayı algılama biçimiyle de diğer insanlardan ayrılan, hassas, içine dönük ve derinliği olan bir çocuk. Henüz kendisine yapılanların ne anlama geldiğini kavrayabilecek bir yaşta değilken, yaşadığı deneyimin ağırlığını taşıyor. Burada asıl mesele, bir çocuğun başına gelenleri anlatmaktan çok, onun henüz adını koyamadığı bir acıyla baş başa bırakılması. Yaşanan şeyin kendisi kadar, o yaşantının anlamlandırılamaması ve görünmez kalması da yaralayıcı.
Geryon’un kırmızı bir canavar olarak tasvir edilmesi, bu görünmezlik meselesini daha da ilginç bir hâle getiriyor. Kanatları, kırmızı bedeni ve kırmızı gözleriyle Geryon, fiziksel olarak diğer insanlardan ayrılan bir varlık. Fakat onun farklılığı yalnızca dış görünüşüne indirgenemez. Dünyayı algılayışında, duygularında ve kendisine yöneltilen bakışları anlamlandırma biçiminde de bir ayrılık var. Geryon, sanki herkesin baktığı yerden bakamıyor; başkalarının kolayca geçip gittiği şeylerin üzerinde duruyor, onları sorguluyor ve anlamlandırmaya çalışıyor. Belki de onu diğerlerinden ayıran asıl şey, dünyayı daha fazla hissetmesi değil, hissettiklerini başka bir biçimde taşıması.
Bu noktada Geryon’la kendim arasında da bir yakınlık kuruyorum. Dünyaya herkesin baktığı pencereden bakamamak, olayları başkalarının algıladığından farklı biçimde algılamak, insanın hayatını zaman zaman zorlaştırabiliyor. Çünkü insan yalnızca yaşadıklarıyla değil, yaşadıklarını nasıl anlamlandırdığıyla da baş başa kalıyor. Başkaları için önemsiz görünen bir olay, başka birinin zihninde uzun süre yaşamaya devam edebiliyor. Üstelik insan, hissettiklerini anlatabildiğinde bile anlaşılacağından emin olamıyor. Geryon’un dünyasında beni kendisine yaklaştıran şey de biraz bu: Onun yalnızca farklı bir varlık olması değil, bu farklılığın içinde kendisine bir yer bulmaya çalışması.
Geryon’un hayal gücü, felsefeye duyduğu ilgi ve kendi iç dünyasına yönelmesi de bu çerçevede düşünülebilir. Kendi yaşantısını anlamlandırmaya çalışırken başka bir dünya kurması, belki de dışarıda bulamadığı karşılığı kendi içinde aramasıdır. Ancak onun iç dünyasını yalnızca çocukluk travmasının bir sonucu olarak okumak doğru olmaz. Geryon, başına gelenlerden ibaret bir karakter değil; düşünen, sorgulayan, arzulayan ve kendisini anlamaya çalışan bir özne. Onun kırılganlığı kadar zihinsel derinliği de hikâyesinin önemli bir parçası.
Bununla birlikte, Geryon’un farklılığının fiziksel olarak görünür olmasıyla iç dünyasının görünmez kalması arasında çarpıcı bir karşıtlık var. Kırmızı bedeni, kanatları ve gözleri onu diğerlerinden ayırıyor; fakat dışarıdan bakıldığında bu farklılığın ardında nasıl bir dünya taşıdığı anlaşılamıyor. Görülmekle anlaşılmak arasındaki mesafe burada belirginleşiyor. Bir insanın farklı olduğunu fark etmek, onun ne yaşadığını anlamak anlamına gelmiyor. Hatta bazen birinin farklılığını görmek, onu gerçekten tanımak yerine yalnızca bir görüntüye indirgememize de neden olabiliyor.
Geryon’un Herkül’le ilişkisi, bu mesafenin başka bir biçimde ortaya çıktığı alan. Herkül, Geryon’un hayatına giren ve onun arzusunun merkezine yerleşen kişi. Fakat iki karakterin dünyaları arasında belirgin bir fark var. Geryon, yaşadıklarını sorgulayan, duygularına anlam vermeye çalışan ve ilişkisini zihninde tekrar tekrar kuran bir karakterken Herkül daha mesafeli, daha rahat uzaklaşabilen biri olarak beliriyor. Geryon’un iç dünyasında büyük bir yer kaplayan bir ilişki, Herkül için aynı ağırlığı taşımıyor olabilir. Bu eşitsizlik, aralarındaki ilişkinin en acı taraflarından biri.
Kitabın sonlarına doğru Herkül’ün Geryon’un ağlamasından nefret ettiğini söylemesi, bu açıdan beni etkileyen noktalardan biri. Geryon’un duygusal hassasiyeti, onun anlaşılma ihtiyacının bir parçasıyken Herkül bu hassasiyeti anlamak yerine ondan uzak durmayı seçiyor. Geryon’un duygularının görünür olması bile aralarındaki mesafeyi kapatmaya yetmiyor. Herkül, Geryon’un farklılığını fark etmiş olabilir; fakat bu farklılığın içinde yaşayan kişiyi ne ölçüde anlayabiliyor? Bir insanın kendine özgü olduğunu görmekle onun iç dünyasına erişebilmek arasında büyük bir fark var. Belki de Geryon’un Herkül’le ilişkisinde tekrar tekrar karşılaştığı şey, görülmekle anlaşılmanın aynı şey olmadığını öğrenmek zorunda kalması.
Burada Geryon’un çocukluk deneyimiyle yetişkinlikte kurduğu ilişki arasında da bir bağ olup olamayacağını düşünüyorum. Çocukken kendisine yapılanlara karşı koyamayan Geryon’un, ilerleyen yaşlarında da arzuladığı kişiden uzaklaşmakta zorlanması, geçmişin bugünkü ilişkiler üzerindeki olası etkilerini akla getiriyor. Elbette bunu doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi olarak okumak, Geryon’un bütün davranışlarını travmayla açıklamak anlamına gelir. Ancak çocuklukta yaşananların yakınlık, güven ve arzu deneyimleri üzerinde etkili olabileceğini düşünmek de mümkün. Carson’ın kurduğu karakter, bu soruyu kesin bir cevaba bağlamadan zihnimizde tutmamıza izin veriyor.
Beni asıl düşündüren, Geryon’un Herkül’e duyduğu arzudan kolayca vazgeçememesi. Herkül, Geryon’u terk edebilen, başka bir ilişkiye yönelebilen ve hayatına devam edebilen biri. Geryon ise aralarındaki mesafeye rağmen ona duyduğu arzuyu bütünüyle geride bırakamıyor. Bu durum, arzunun her zaman karşılıklı bir yakınlığa dayanmadığını gösteriyor. Birini arzulamak, onunla aynı dünyayı paylaşmak ya da onun tarafından anlaşılmakla aynı şey değil. Hatta bazen arzu, aradaki mesafe nedeniyle daha da karmaşık bir hâl alabiliyor. Ulaşamadığımız, bizi tam olarak anlamayan ya da bizim kadar bağlanmayan birine duyduğumuz istek, o kişiye yüklediğimiz anlamla besleniyor olabilir.
Bu nedenle kendime şu soruyu soruyorum: Bir insana mı bağlanırız, yoksa o insanın içimizde temsil ettiği şeye mi? Belki de Geryon’un Herkül’e duyduğu arzunun bir kısmı, Herkül’ün kendisinden çok, onunla kurmayı umduğu bağda saklıdır. Geryon, Herkül tarafından gerçekten görülmeyi, anlaşılmayı ve sevilmeyi istiyor olabilir. Fakat bu isteğin karşılanmaması, arzunun ortadan kalkmasını sağlamıyor. İnsan bazen kendisini anlamayan birinden vazgeçmekte zorlanır; çünkü vazgeçmesi gereken yalnızca o kişi değil, o kişinin bir gün kendisini anlayacağına ilişkin ihtimaldir de.
Herkül’ün daha sonraki ilişkisinde karşısındaki kişinin Geryon’u daha iyi anladığını düşündüren unsurların bulunması da bu açıdan anlamlı. Geryon’un anlaşılabilir biri olduğunu, fakat Herkül’ün onun dünyasına yeterince yaklaşamadığını düşünmeye başlarız. Böylece sorun yalnızca Geryon’un farklılığında değil, bu farklılıkla karşılaşan kişinin onu nasıl karşıladığında da belirir. Geryon’un anlaşılmak için değişmesi mi gerekir, yoksa karşısındaki kişinin onun dünyasına yaklaşmayı öğrenmesi mi? Belki de ilişkilerdeki en temel sorunlardan biri, bir insanın kendisini anlaşılır kılmak için sürekli çabalarken diğerinin onu anlamak için aynı çabayı göstermemesidir.
Zaman ve insanlar arasındaki mesafe de bu ilişkinin anlamını derinleştiriyor. İnsanlar fiziksel olarak birbirlerine yakınken duygusal olarak birbirlerinden çok uzakta olabilirler. Yıllar sonra yeniden karşılaşmak, geçmişte yaşananları ortadan kaldırmıyor; fakat onları aynı biçimde geri de getirmiyor. Herkül değişmiş, Geryon’dan uzaklaşmış ve hayatını başka bir yönde sürdürmüş olabilir. Buna rağmen Geryon’un arzusu bütünüyle ortadan kalkmıyor. Ancak arzunun sürmesi, ilişkinin de aynı yerde kaldığı anlamına gelmiyor. Belki Geryon’un asıl mücadelesi, Herkül’e duyduğu arzuyla onunla kurmak istediği bağ arasındaki farkı anlamlandırmak.
Bütün bunların ortasında Geryon’un kırmızı bir canavar olarak varlığı yeniden anlam kazanıyor. Onun kanatları, kırmızı bedeni ve gözleri, yalnızca farklılığının işaretleri olarak kalmıyor; kendisini başkalarından ayrı hissetmesi üzerine düşünmemize de imkân veriyor. Fakat Geryon’un hikâyesini yalnızca bir canavarın insanlardan farklı oluşu üzerinden okumak eksik kalır. Asıl mesele, bu farklılığın içinde yaşayan kişinin ne kadar görülebildiği ve ne ölçüde anlaşılabildiği. Geryon’un dış görünüşü başkalarının dikkatini çekebilir; fakat onun çocukluğunda yaşadığı acı, duygusal ihtiyaçları ve zihninde taşıdığı dünya aynı açıklıkla görünür değildir.
Belki de kitabın beni en çok etkileyen tarafı burada ortaya çıkıyor: Geryon’un farklılığı, onun sevilmeye layık olup olmadığıyla ilgili değil; sevilmenin ve anlaşılmanın ne anlama geldiğiyle ilgili bir soru doğuruyor. Bir insanı sevmek, onun varlığını kabul etmekten daha fazlasını gerektiriyor mu? Birinin kırılganlığına tahammül edemiyorsak, onu ne kadar anlayabiliriz? Ve bir insan, kendisini görmeyen birine duyduğu arzudan vazgeçemediğinde, aslında neyi kaybetmekten korkuyordur?
Kırmızının Otobiyografisi bana bu soruların kesin cevaplarından çok, cevapların neden bu kadar zor olduğunu düşündürüyor. Geryon’un hikâyesinde geçmiş, bugünle bütünüyle ayrışmıyor; arzu, sevgiyle aynı yerde durmuyor; görünür olmak, anlaşılmayı garanti etmiyor. İnsan bazen kendi hayatını anlamlandırmak için bir hikâye kuruyor, fakat kurduğu hikâyenin içinde bile kendisine yabancı kalan yanlarla karşılaşıyor. Belki de otobiyografinin asıl imkânı burada: İnsan kendisini bütünüyle açıklayamasa bile kendisine dönüp bakabilir, yaşadıklarının çevresinde dolaşabilir ve henüz adını koyamadığı şeylere yaklaşabilir.
Geryon’un hikâyesini okurken geriye şu düşünce kalıyor: İnsan, kendisini başkalarından ayıran şeylerle değil, o farklılıkların içinde nasıl bir hayat kurabildiğiyle de var olur. Fakat bunun için yalnızca kendisini anlatması yetmez; bazen karşısında onu gerçekten duymaya istekli birinin bulunması gerekir. Geryon’un trajedisi belki de yalnızca anlaşılmamak değil, anlaşılma ihtimalini hâlâ içinde taşımasıdır. Çünkü insanın en derin arzularından biri, yalnızca sevilmek değil, olduğu hâliyle görülebilmektir.