ABD’de yapılan yeni bir araştırma, insan beyninin işleyişine ve karar alma sürecine ilişkin geleneksel yaklaşımları sorgulayan yeni bir teori ortaya koydu.
ABD’deki Indiana Üniversitesi Psikoloji ve Beyin Bilimleri Bölümü’nden Prof. Dr. Tom James, beynin “önce algılama, ardından düşünerek karar verme ve son olarak harekete geçme” şeklinde ilerleyen doğrusal bir sisteme sahip olmayabileceğini savundu.
Araştırmada, duyusal ve motor süreçlerin beyinde somut nörolojik karşılıkları bulunmasına karşın, bu iki süreç arasında varsayılan bağımsız bir “karar verme merkezi”nin bulunmadığı öne sürüldü.
James, davranışların yalnızca beynin verdiği kararlarla açıklanamayacağını, beyin, beden ve çevre arasındaki sürekli etkileşimin davranışların ortaya çıkmasında belirleyici olduğunu belirtti.
İnsanların eylemlerini çoğunlukla arzu, inanç ve niyetlere dayalı kararların sonucu olarak değerlendirdiğini aktaran James, karar verme kavramının günlük yaşamı ve davranışları açıklamak açısından kullanışlı olduğunu ancak bunun beyinde karşılığı olan tek bir merkezi yönetim mekanizması anlamına gelmediğini söyledi.
James, “Karar vermek günlük yaşamı ve davranışları açıklamak için kullanışlı bir kavram olsa da beynin içinde bu süreci yöneten tek bir karar merkezi bulunmamaktadır” değerlendirmesinde bulundu.
“Robot da karar alıyormuş gibi görünebilir”
James, görüşünü açıklamak için basit robot sistemlerini örnek gösterdi.
Yalnızca çevresini algılayıp hareket edebilen bir robotun, örneğin duvarları takip ederken dışarıdan bakıldığında bilinçli kararlar alıyormuş gibi görünebileceğini belirten James, bu davranışın arkasında mutlaka merkezi bir karar mekanizmasının bulunmasının gerekmediğini ifade etti.
James, “Bu robotun içinde bir karar mekanizması yoktur; yalnızca çevresini algılar ve buna göre hareket eder. İnsan davranışları da benzer şekilde, merkezi bir denetleyici olmadan duyusal ve motor sistemlerin etkileşimiyle ortaya çıkıyor olabilir” açıklamasını yaptı.
Beyin, beden ve çevrenin etkileşimi
Araştırmada, davranışların yalnızca beyindeki zihinsel süreçler üzerinden ele alınmasının yetersiz kalabileceği vurgulandı.
Uzmanlara göre beynin içinde tüm kararları yöneten tek bir “merkezi denetleyici” arayışı, insan davranışlarının nasıl ortaya çıktığını açıklamak için yeterli olmayabilir. Bu yaklaşım yerine bilişsel sinir bilimin, zihinsel süreçlerin yanı sıra bedenin ve çevrenin davranış üzerindeki etkisine de daha fazla odaklanması gerektiği değerlendiriliyor.
Bu bakış açısına göre kişinin “bir seçim yaptığı” hissi, beynin tek bir merkezinden verilen kararın sonucu olmaktan ziyade duyusal süreçler, hareketler, beden ve çevreyle kurulan etkileşimlerin bir araya gelmesiyle ortaya çıkıyor olabilir.
Kaynak: ekonomim