Lübnan Hizbullahı’nın uzun süreli lideri Hasan Nasrullah, Ortadoğu’nun son kırk yılına damga vuran siyasi ve askeri aktörlerden biri olarak öne çıktı. 1992’de İsrail saldırısında öldürülen Abbas Musevi’nin yerine örgütün Genel Sekreterliği’ne getirilen Nasrullah, ölümüne kadar geçen 32 yılı aşkın sürede Hizbullah’ın askeri kapasitesinin büyümesinde, siyasi örgütlenmesinin güçlenmesinde ve İran-Suriye hattındaki bölgesel ittifakların derinleşmesinde önemli rol oynadı.
Nasrullah’ın liderliği, yalnızca Hizbullah’ın İsrail’e karşı silahlı mücadelesiyle sınırlı kalmadı. Lübnan siyasetinden Suriye savaşına, Filistin meselesinden İran merkezli bölgesel ittifaklara kadar uzanan geniş bir alanda örgütün konumunu yeniden şekillendirdi.
Yoksul bir Lübnan mahallesinden siyasi mücadeleye
Hasan Nasrullah, 31 Ağustos 1960’ta Beyrut’un doğusundaki Matn bölgesinde dünyaya geldi. Şii bir ailede büyüyen Nasrullah’ın çocukluğu ve gençliği, Lübnan’ın giderek derinleşen siyasi ve mezhepsel gerilimlerinin gölgesinde geçti.
1970’li yılların ortasında dini eğitim almak üzere Irak’ın Necef kentine gitti. Burada Şii dini çevrelerle temas kuran Nasrullah, siyasi ve dini düşüncesinin temellerini oluşturdu.
1979’da Lübnan’a dönen Nasrullah, Şii siyasi hareketi Emel’e katıldı. Ancak İsrail’in 1982’de Lübnan’ı işgaliyle birlikte bölgedeki siyasi dengeler hızla değişti.
Emel içerisindeki görüş ayrılıklarının ardından Nasrullah, yeni şekillenmekte olan Hizbullah'a katıldı.
Bu karar, onun siyasi kariyerinin de dönüm noktası oldu.
1980’ler: Hizbullah içinde hızlı yükseliş
İsrail işgaline karşı silahlı mücadeleyi merkezine alan Hizbullah'ın örgütlenme sürecinde Nasrullah kısa sürede önemli sorumluluklar üstlendi.
1980’lerin ortalarında örgütün bölgesel yapılanmalarında görev alan Nasrullah, askeri faaliyetlerin yanı sıra siyasi ve idari mekanizmalarda da yükseldi.
Bu dönem, onun örgüt içerisindeki liderlik kapasitesinin belirginleştiği yıllardı.
Nasrullah'ın yükselişinde üç unsur öne çıktı: İsrail işgaline karşı mücadeledeki rolü, örgütün siyasi yapısına hakimiyeti ve değişen bölgesel koşullara göre strateji geliştirme kapasitesi.
Ancak Nasrullah'ın yükselişinin asıl dönüm noktası 1992'de yaşandı.
1992: Abbas Musevi’nin ardından liderlik
Hizbullah'ın Genel Sekreteri Abbas Musevi, 16 Şubat 1992'de İsrail saldırısında öldürüldü.
Musevi'nin ölümünün ardından henüz 30'lu yaşlarının başındaki Hasan Nasrullah örgütün Genel Sekreteri oldu.
Nasrullah'ın liderliği, Hizbullah'ın dönüşüm sürecini hızlandırdı.
Örgüt, bir yandan İsrail'in Güney Lübnan'daki askeri varlığına karşı silahlı mücadeleyi sürdürürken diğer yandan Lübnan'ın siyasi sisteminde daha görünür bir aktöre dönüştü.
Nasrullah böylece yalnızca bir saha komutanı değil, askeri kapasite ile siyasi örgütlenmeyi birlikte yöneten bir liderlik modeli geliştirdi.
2000: İsrail'in Güney Lübnan'dan çekilmesi
Nasrullah döneminin en önemli kilometre taşlarından biri 2000 yılında yaşandı.
İsrail ordusu, yaklaşık 18 yıllık işgalin ardından Güney Lübnan'daki güçlerini geri çekti.
Çekilme, Hizbullah tarafından büyük bir zafer olarak ilan edildi. Örgüt, İsrail ordusunun askeri baskı ve direniş karşısında geri çekildiğini savundu.
Nasrullah açısından bu gelişme yalnızca askeri bir başarı değildi.
Hizbullah'ın Lübnan içerisindeki meşruiyetini ve Nasrullah'ın Arap dünyasındaki siyasi ağırlığını önemli ölçüde artırdı.
Nasrullah artık yalnızca Hizbullah'ın lideri değil, İsrail'e karşı mücadelede bölgesel ölçekte öne çıkan bir figürdü.
Esir takası: Askeri gücün diplomasiye dönüşmesi
2004 yılında İsrail ile Hizbullah arasında gerçekleştirilen esir takası, Nasrullah'ın liderliğinin bir başka önemli göstergesi oldu.
Anlaşma kapsamında İsrail'in elindeki çok sayıda Lübnanlı ve Filistinli tutuklu serbest bırakılırken, Hizbullah'ın elindeki İsrailli askerlerin cenazeleri teslim edildi.
Takasın bir başka boyutu Nasrullah'ın kişisel hayatına uzanıyordu. İsrail tarafından öldürülen oğlu Hadi Nasrullah'ın naaşı da bu süreçte Lübnan'a getirildi.
Bu gelişme, Nasrullah'ın kişisel kaybı ile siyasi mücadelesinin aynı noktada kesiştiği sembolik olaylardan biri haline geldi.
2006 savaşı: Nasrullah'ın bölgesel bir figüre dönüşmesi
2006 yazında İsrail ile Hizbullah arasında 33 gün süren savaş patlak verdi.
Hizbullah'ın iki İsrail askerini kaçırmasıyla başlayan çatışma, kısa sürede geniş çaplı bir savaşa dönüştü.
İsrail ordusu Lübnan'a ağır hava saldırıları düzenledi ve kara operasyonları başlattı. Hizbullah ise İsrail'in kuzeyine yönelik füze saldırılarını sürdürdü.
Savaşın sonunda Hizbullah askeri kapasitesini koruduğunu gösterirken, Nasrullah Arap dünyasında en tanınan siyasi figürlerden biri haline geldi.
2006 savaşı aynı zamanda Hizbullah'ın askeri kapasitesinin İsrail karşısında ciddi bir caydırıcılık oluşturabileceği yönündeki değerlendirmeleri güçlendirdi.
Bununla birlikte savaşın Lübnan'da yarattığı yıkım ve Hizbullah'ın silahlı gücünün devlet otoritesiyle ilişkisi de yoğun tartışmalara neden oldu.
Hizbullah'ın Lübnan siyasetindeki ağırlığı
Nasrullah'ın liderliği altında Hizbullah, silahlı mücadeleyle sınırlı bir yapı olmaktan çıkarak Lübnan'ın siyasi sisteminin kalıcı aktörlerinden biri haline geldi.
Örgüt parlamentoda temsil edilmeye başladı; hükümet oluşumlarında ve siyasi ittifaklarda belirleyici ağırlık kazandı.
Nasrullah'ın siyaset tarzının temel özelliklerinden biri, askeri kapasiteyi siyasi müzakere gücüyle birlikte kullanmasıydı.
Bu durum Hizbullah'ı Lübnan'daki diğer siyasi aktörler açısından hem önemli bir ortak hem de ciddi bir rakip haline getirdi.
2011: Suriye savaşı yeni cephe açtı
Arap dünyasında 2011 yılında başlayan halk hareketleri Suriye'ye sıçradığında, Nasrullah'ın liderliğindeki Hizbullah yeni bir karar vermek zorunda kaldı.
Hizbullah, kısa süre içerisinde Beşşar Esed hükümetinin yanında Suriye savaşına doğrudan dahil oldu.
Bu karar örgütün tarihindeki en tartışmalı stratejik hamlelerden biri oldu.
Hizbullah yönetimi, Suriye'ye müdahaleyi radikal silahlı grupların yayılmasını önlemek ve Lübnan'ın güvenliğini korumakla gerekçelendirdi.
Muhalifleri ise Hizbullah'ın Lübnan sınırlarını aşarak bölgesel bir savaşa dahil olduğunu savundu.
Suriye savaşı sonucunda Hizbullah'ın askeri deneyimi ve bölgesel operasyon kapasitesi önemli ölçüde arttı. Ancak örgütün kayıpları da ağır oldu ve Lübnan içerisindeki siyasi tartışmalar derinleşti.
İran ve Suriye hattında bölgesel ittifak
Nasrullah döneminde Hizbullah'ın İran ve Suriye ile ilişkileri stratejik bir nitelik kazandı.
İran'ın siyasi, ekonomik ve askeri desteği Hizbullah'ın kapasitesinin gelişmesinde önemli rol oynarken, Suriye de İran ile Lübnan arasındaki lojistik hat açısından kritik önem taşıdı.
Bu üçlü ilişki zaman içerisinde ABD ve İsrail karşıtı bölgesel yapılanmanın en önemli unsurlarından biri haline geldi.
Nasrullah ise bu yapılanmanın en görünür siyasi figürlerinden biri olarak öne çıktı.
Kürsüdeki Nasrullah: Söylem de silah kadar önemliydi
Hasan Nasrullah'ın siyasi etkisinin önemli bir bölümünü de hitabet yeteneği oluşturdu.
Televizyon konuşmaları, özellikle Lübnan ve Arap dünyasında milyonlarca kişi tarafından takip edildi.
Nasrullah, konuşmalarında İsrail'e karşı direniş, Filistin davası, Lübnan'ın egemenliği ve bölgesel bağımsızlık söylemlerini öne çıkardı.
Destekçileri açısından bu söylem, İsrail ve ABD'nin bölgesel politikalarına karşı bir direniş perspektifi oluştururken, karşıtları Nasrullah'ın söylemlerini Hizbullah'ın askeri ve siyasi etkisini meşrulaştıran propaganda olarak değerlendirdi.
Her iki yaklaşımın ötesinde, Nasrullah'ın Ortadoğu'daki siyasi iletişim biçimini etkileyen güçlü bir figür haline geldiği açıktı.
7 Ekim sonrası: Gazze savaşı ve Lübnan cephesi
İsrail'in Gazze'ye yönelik savaşının başlamasının ardından Lübnan-İsrail sınırında çatışmalar yeniden yoğunlaştı.
Hizbullah, Gazze'ye destek amacıyla İsrail'in kuzeyindeki askeri hedeflere yönelik saldırılar gerçekleştirdi.
Nasrullah bu cepheyi, Gazze'deki savaşla bağlantılı bir mücadele alanı olarak tanımladı.
Böylece İsrail'in Gazze operasyonu, Lübnan cephesini de doğrudan etkileyen bölgesel bir çatışmaya dönüştü.
Nasrullah'ın açıklamalarında Hizbullah'ın Gazze'ye desteği ile İsrail'e karşı Lübnan cephesinin sürdürüleceği vurgusu öne çıktı.
Son perde: İsrail saldırısı
Nasrullah'ın liderliği, 2024 yılında Beyrut'un güney banliyölerinde düzenlenen İsrail hava saldırısıyla sona erdi.
Saldırıda Nasrullah hayatını kaybetti.
Hizbullah, ölümünün ardından yaptığı açıklamada örgütün mücadeleyi sürdüreceğini duyurdu.
Nasrullah'ın öldürülmesi, Hizbullah açısından son derece kritik bir liderlik krizini ve aynı zamanda örgütün askeri yapılanmasının geleceğine ilişkin yeni bir dönemi başlattı.
Nasrullah'ın mirası: Zaferler, kayıplar ve tartışmalar
Hasan Nasrullah'ın siyasi mirasını tek bir kavramla tanımlamak mümkün değil.
Onun liderliği döneminde Hizbullah, Güney Lübnan'daki İsrail işgalinin sona ermesinde belirleyici rol oynayan bir güç olarak öne çıktı; 2006 savaşında İsrail ordusuna karşı ciddi bir direniş sergiledi; Lübnan siyasetinde kalıcı bir aktör haline geldi ve İran-Suriye hattındaki bölgesel ittifakın önemli unsurlarından biri oldu.
Ancak aynı dönem Hizbullah'ın Lübnan devletinden bağımsız askeri kapasitesinin büyüdüğü, Suriye savaşına müdahil olduğu ve bölgesel çatışmaların doğrudan tarafı haline geldiği yıllar oldu.
Dolayısıyla Nasrullah'ın mirası hem askeri başarılar hem de ağır siyasi bedeller üzerinden okunuyor.
Destekçileri onu İsrail işgaline karşı direnişin sembolü olarak görürken, muhalifleri Lübnan'ın siyasal egemenliği üzerindeki etkisini ve bölgesel savaşlara katılımını eleştiriyor.
Ancak tartışmaların ötesinde bir gerçek değişmiyor:
Hasan Nasrullah, 1992'den ölümüne kadar geçen 32 yılı aşkın sürede yalnızca Hizbullah'ın değil, Ortadoğu'daki güç dengelerinin de şekillenmesinde etkili olan başlıca aktörlerden biri oldu.
Onun liderliği boyunca Hizbullah, Lübnan'ın güneyindeki bir direniş hareketinden bölgesel ölçekte askeri ve siyasi ağırlığı bulunan bir aktöre dönüştü.
Nasrullah'ın ardından Hizbullah'ın bu kapasiteyi nasıl koruyacağı, İran-Suriye hattındaki bölgesel ilişkilerin nasıl şekilleneceği ve İsrail'le çatışmanın hangi yöne evrileceği ise Ortadoğu siyasetinin temel sorularından biri olmaya devam ediyor.
2024: Son dönem ve İsrail saldırısı
2024 boyunca İsrail ile Hizbullah arasındaki çatışmalar giderek yoğunlaştı.
Lübnan sınırındaki karşılıklı saldırılar genişlerken İsrail, Hizbullah'ın üst düzey komutanlarını ve örgütün askeri altyapısını hedef alan operasyonlarını artırdı.
27 Eylül 2024'te İsrail Hava Kuvvetleri, Beyrut'un güneyindeki Hizbullah karargâhına yönelik ağır bir saldırı düzenledi.
Saldırıda Hasan Nasrullah hayatını kaybetti.
32 yılı aşkın süren liderlik böylece sona erdi.
Nasrullah'ın ardından: Bir örgütten daha fazlası
Nasrullah'ın ölümünün ardından Hizbullah'ın karşı karşıya kaldığı en önemli mesele, liderlik değişiminin ötesinde örgütün kurduğu siyasi ve askeri modelin sürdürülebilirliği oldu.
Çünkü Nasrullah döneminde Hizbullah;
Güney Lübnan'daki İsrail işgaline karşı savaşan bir yapı olmaktan çıktı, 2000'de İsrail'in çekilmesiyle önemli bir siyasi meşruiyet kazandı, 2004'te esir takasıyla müzakere gücünü gösterdi, 2006 savaşında askeri kapasitesini korudu, Lübnan siyasetinde kalıcı bir aktöre dönüştü, Suriye savaşında bölgesel askeri deneyim kazandı, İran ve Suriye ile stratejik ittifakını derinleştirdi, Gazze savaşı sonrasında İsrail'le yeniden geniş çaplı bir çatışmanın tarafı oldu.Bu tablo, Nasrullah'ın yalnızca bir örgüt lideri olarak değil, bölgesel güç dengelerini etkileyen bir siyasi aktör olarak değerlendirilmesini mümkün kılıyor.
Mirası: Zaferler, bedeller ve tartışmalar
Hasan Nasrullah'ın siyasi mirası tek bir perspektiften okunamayacak kadar karmaşık.
Destekçileri onu İsrail işgaline karşı direnişin sembolü, Lübnan'ın güneyinin özgürleşmesinde belirleyici rol oynayan bir lider ve Filistin davasının bölgesel savunucularından biri olarak görüyor.
Eleştirmenleri ise Hizbullah'ın bağımsız askeri gücünün Lübnan devletinin otoritesini sınırladığını, Suriye savaşına müdahalesinin bölgesel mezhep çatışmalarını derinleştirdiğini ve örgütün İran'ın bölgesel stratejisinde önemli bir araç haline geldiğini savunuyor.
Bu iki farklı değerlendirme, Nasrullah'ın mirasının neden Ortadoğu'nun en sert siyasi tartışmalarından birini oluşturmaya devam ettiğini gösteriyor.
Ancak tartışmaların ötesinde değişmeyen bir gerçek var:
Hasan Nasrullah, 1992'den 2024'e kadar geçen 32 yılı aşkın sürede Hizbullah'ın dönüşümüne öncülük etti ve Lübnan-İsrail çatışmasından İran-Suriye ittifakına, Suriye savaşından Gazze savaşına kadar Ortadoğu'nun temel güç mücadelelerinde belirleyici aktörlerden biri oldu.
Onun döneminde Hizbullah, Güney Lübnan'daki bir direniş hareketinden bölgesel ölçekte askeri ve siyasi kapasiteye sahip bir yapıya dönüştü.
Kaynak:Yakın Doğu Haber