Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu Araştırma Merkezi (DİSK-AR), TÜİK’in eylül ayı enflasyon verilerini değerlendirdiği “Enflasyon Bülteni”ni yayımladı. Raporda, enflasyon artış hızındaki gerilemenin fiyatların ucuzladığı anlamına gelmediği, hayat pahalılığının özellikle dar gelirli yurttaşlar üzerindeki etkisinin sürdüğü vurgulandı.
TÜİK’in açıkladığı verilere göre yıllık tüketici enflasyonu (TÜFE) yüzde 29,73, aylık enflasyon ise yüzde 1,84 oldu. DİSK-AR’ın hesaplamasına göre eylül ayında asgari ücretlinin enflasyon karşısındaki kaybı 6 bin 828 liraya ulaştı.
Raporda ayrıca 2005 yılından bu yana genel fiyatların 36,9 kat, gıda fiyatlarının ise 54,5 kat arttığına dikkat çekildi.
Enflasyon düşüyor, fiyatlar düşmüyor
DİSK-AR, yıllık enflasyonun baz etkisiyle yüzde 29,73’e gerilemesinin fiyatlarda ucuzlama anlamına gelmediğine dikkat çekti.
Rapora göre 12 aylık ortalamalara göre enflasyon yüzde 31,49 seviyesinde bulunuyor. 2025=100 bazlı TÜFE endeksinde Eylül 2005’te 3,7 olan genel endeks, Eylül 2026’da 137,2’ye yükseldi. Böylece genel fiyatlar son 21 yılda 36,9 kat arttı.
Gıda fiyatlarındaki artış ise çok daha yüksek oldu. Eylül 2005’te 2,5 olan gıda fiyatları endeksi, Eylül 2026’da 134,04’e çıktı. Bu dönemde gıda fiyatları 54,5 kat arttı.
DİSK-AR, gıda fiyatlarındaki artışın genel fiyat artışını aşmasının, gelirinin büyük bölümünü temel ihtiyaçlara ayırmak zorunda kalan dar gelirli yurttaşların geçim koşullarını daha da ağırlaştırdığına dikkat çekti.
Yoksul gıdadan kısıyor, kiraya çalışıyor
Raporda gelir grupları arasındaki eşitsizliğin enflasyonun etkisini de farklılaştırdığı belirtildi.
En düşük gelir grubundaki yüzde 20’lik kesim, Türkiye’deki toplam gelirin yalnızca yüzde 6,4’ünü alırken bütçesinin yüzde 29,2’sini gıdaya ayırıyor.
En yüksek gelir grubundaki yüzde 20’lik kesim ise toplam gelirin yüzde 48’ine sahip olmasına rağmen bütçesinin yalnızca yüzde 12,4’ünü gıda harcamalarına ayırıyor.
DİSK-AR’a göre düşük gelirli hanelerin bütçesinde kira ve konut giderlerinin payının son iki yılda hızla yükselmesi, gıda harcamalarının payını da aşağı çekti. Gıdanın bütçedeki payı yüzde 36’dan yüzde 29,2’ye geriledi.
Raporda bu durum, düşük gelirli hanelerin artan konut giderlerini karşılayabilmek için temel ihtiyaçlarından, yani gıdadan kısmak zorunda kalması olarak değerlendirildi.
DİSK-AR’dan TÜİK’e şeffaflık eleştirisi
DİSK-AR, TÜİK’in enflasyon hesaplamalarında şeffaflıktan uzaklaştığı yönündeki eleştirilerini de yineledi.
TÜİK’in Haziran 2022’den bu yana enflasyon sepetindeki ortalama madde fiyatlarını açıklamadığına dikkat çekilen raporda, DİSK tarafından açılan davanın kazanılmasına ve Ankara 6. İdare Mahkemesi’nin kesinleşmiş kararına rağmen söz konusu verilerin açıklanmadığı belirtildi.
DİSK-AR, TÜİK’in kesinleşmiş yargı kararına uyması gerektiğini vurgulayarak, kurumun verileri açıklamamasını sert biçimde eleştirdi.
Raporda, “Bir hukuk devletinde beklenen, ilgili idari kurumun kesinleşmiş yargı kararına derhal uymasıdır” değerlendirmesine yer verildi.
Kaynak: DİSK/ AR-GE Merkezi