Bazı diziler vardır; üzerinden yıllar geçse de insanda bıraktığı iz silinmez. Deli Saraylı benim için tam da böyle bir yapım. Perran Kutman ve Çetin Tekindor gibi iki büyük oyuncunun başrollerini paylaştığı, bunun yanı sıra Cüneyt Türel, Köksal Engür, Itır Esen, Melis Birkan, Özge Özpirinçci ve Öner Erkan gibi birbirinden değerli isimleri bir araya getiren oldukça güçlü bir oyuncu kadrosuna sahipti. Ancak ne yazık ki hak ettiği ilgiyi göremeden ekranlara veda etti.
Dizinin beni etkileyen tarafı yalnızca oyuncu kadrosunun gücü değil, hikâyesini ele alış biçimi. 1920’lerin işgal altındaki İstanbul’unda geçen yapım, Millî Mücadele’yi yalnızca cephede verilen bir savaş olarak ele almıyor. Anadolu’da başlayan direnişin İstanbul’daki görünmeyen yüzünü, işgal kuvvetlerinin arasına sızan gönüllüleri ve Ankara’ya ulaştırılmaya çalışılan istihbaratı anlatıyor.
Hikâyenin merkezinde, cepheden cepheye koşarak yaralı askerlerin bakımını üstlenen hemşire Perizat var. Mustafa Kemal’in verdiği gizli bir görevi kabul etmesiyle kendisini oldukça sıra dışı bir mücadelenin içinde buluyor. Hüsrev Binbaşı ile birlikte kurdukları görünürde sıradan, gerçekte ise istihbarat faaliyetlerinin yürütüldüğü konak, birbirinden farklı yeteneklere ve becerilere sahip insanların bir araya geldiği bir direniş merkezine dönüşüyor. Dudak okuyabilenlerden farklı uzmanlıklara sahip kişilere kadar herkes, kendi imkânları ölçüsünde Millî Mücadele’ye katkı sağlıyor. İşgal kuvvetlerinden ve onlarla iş birliği yapan çevrelerden edinilen bilgiler Ankara’ya ulaştırılıyor; silahların ve cephanelerin yerleri tespit edilerek Kuvayımilliye’nin bunlara ulaşması sağlanıyor.
Bütün bunlar anlatılırken dizinin mizahı kullanma biçimi de oldukça dikkat çekici. Bir tarafta vatanın geleceğini ilgilendiren son derece ciddi bir mücadele, diğer tarafta bu mücadelenin içinde türlü sakarlıklar yapan, birbirinden farklı karakterlerin oluşturduğu tuhaf bir aile var. Dizi, tarihî dramı komediyle birleştirirken hikâyenin ciddiyetini bütünüyle kaybetmiyor. Bence asıl başarısı da burada yatıyor.
Üstelik Deli Saraylı, Millî Mücadele’nin yalnızca işgalci güçlere karşı verilmediğini de hatırlatıyor. Kendi çıkarlarını korumak uğruna işgalcilerle iş birliği yapanları, korkuları nedeniyle ülkesine sırt çevirenleri, bağımsızlık mücadelesine inanmayanları ve kendi canını kurtarmak adına memleketinin geleceğini tehlikeye atanları da hikâyenin içine yerleştiriyor. Bir tarafta “Ya istiklal ya ölüm” diyerek yola çıkanlar, diğer tarafta işgalcilerin himayesinde kendi konforunu ve güvenliğini korumaya çalışanlar var. Bu karşıtlık, dizinin mizahi anlatısının altında oldukça ciddi bir toplumsal ve tarihsel mesele taşıyor.
Bir başka önemli nokta ise Perizat karakteri. Onun cesareti, hazırcevaplığı, mücadeleci kişiliği ve hakkını kimseye yedirmeyen tavrı, hikâyenin merkezine güçlü bir kadın karakter yerleştiriyor. Kadının çoğu zaman edilgen, hikâyenin gerisinde kalan ya da erkek karakterlerin hikâyesini tamamlayan bir unsur olarak kullanıldığı televizyon dünyasında Perizat’ın kendi iradesiyle hareket eden, mücadele eden ve olayların yönünü değiştiren bir karakter olması ayrıca kıymetli.
Gelelim dizinin bende bıraktığı asıl burukluğa.
Türkiye’de televizyon izleyicisinin tercihleri üzerine düşünmeden edemiyorum. Şiddetin, mafya ilişkilerinin, güç gösterilerinin, kadının çoğu zaman ikinci plana itildiği ve ezildiği hikâyelerin geniş izleyici kitlelerine ulaşabildiği bir televizyon ortamında; hem oyuncu kadrosu hem senaryosu hem de tarihsel arka planıyla özenli bir iş ortaya koyan Deli Saraylı gibi bir yapımın yeterince karşılık bulamaması gerçekten üzücü.
Elbette bir dizinin izlenme oranını belirleyen pek çok unsur var. Ancak burada üzerinde durulması gereken şey, televizyon sektörünün hangi hikâyelere daha fazla alan açtığı ve hangi anlatıları gözden çıkardığı. Şiddetin ve çatışmanın sürekli yeniden üretildiği hikâyeler karşısında mizahı, tarihi, toplumsal hafızayı ve güçlü karakterleri bir araya getiren yapımların kendilerine yer bulmakta zorlanması düşündürücü.
Deli Saraylı kusursuz bir yapım mıydı? Elbette hayır. Fakat her yapımı kusurları üzerinden değerlendirmek kadar, ortaya koyduğu değeri de görebilmek gerekiyor. Bana kalırsa bu dizi, Millî Mücadele’yi farklı bir pencereden anlatma cesareti gösteren, oyunculukları ve anlatım diliyle hatırlanmayı hak eden bir işti.
Bazen bir yapımın kısa sürmesi, anlatacaklarının değersiz olduğu anlamına gelmez. Belki de bazı diziler, yayımlandıkları dönemin izleyici tercihleriyle değil, yıllar sonra geride bıraktıkları hatıralarla değerlendirilmelidir.
Deli Saraylı benim için kıymeti yeterince bilinmemiş, yeniden hatırlanmayı hak eden dizilerden biri.