Son yıllarda Nörogastroenteroloji alanında yapılan araştırmalar, sindirim sistemi hastalıkları ile “beyin sisi” olarak bilinen zihinsel bulanıklık arasında güçlü bir klinik ilişki bulunduğunu ortaya koyuyor. Özellikle bağırsak-beyin ekseni üzerinden gelişen bu etkileşimin, inflamasyon ve mikrobiyota dengesizlikleriyle bağlantılı olduğu değerlendiriliyor.
Klinik bulgular bağırsak-beyin ilişkisini destekliyor
Bilimsel çalışmalar, bazı sindirim sistemi hastalıklarında bilişsel işlevlerde bozulma görülebileceğine işaret ediyor.
İrritabl Bağırsak Sendromu üzerine 2021 yılında yayımlanan ve Gut’nde yer alan bir araştırmada, IBS hastalarının yaklaşık yüzde 30’unun şiddetli beyin sisi yaşadığı bildirildi. Araştırmada bu durumun, bağırsak geçirgenliği belirteci olan zonulin düzeyleriyle ilişkili olabileceği ifade edildi.
Çölyak Hastalığı bulunan kişilerde ise glüten maruziyeti sonrasında artan inflamatuvar belirteçlerin, nörobilişsel testlerde performans düşüşüyle bağlantılı olduğu saptandı.
SIBO vakalarında da ince bağırsakta aşırı bakteri çoğalması sonucu ortaya çıkan D-laktat birikiminin geçici bilişsel bozukluklara yol açabildiği gösterildi.
Tedavi yaklaşımları bağırsak odaklı ilerliyor
Uzmanlara göre bağırsak-beyin eksenine yönelik yaklaşımlar, beyin sisi şikâyetlerinde yeni tedavi seçenekleri sunuyor.
Beslenme düzenlemeleri bu başlıkta öne çıkıyor. Düşük FODMAP diyeti, glütensiz beslenme ve fermente gıdalarla mikrobiyota dengesinin desteklenmesinin bazı hastalarda zihinsel bulanıklık şikâyetlerini azaltabildiği belirtiliyor.
Probiyotik ve prebiyotikler üzerine yürütülen kontrollü çalışmalarda da özellikle Lactobacillus ve Bifidobacterium türlerinin bazı hastalarda bilişsel işlevlerde iyileşmeyle ilişkili olabileceği kaydediliyor.
Ayrıca çinko, glutamin ve flavonoidlerin bağırsak geçirgenliğini azaltarak sistemik inflamasyonun düşürülmesine katkı sağlayabileceği ifade ediliyor.
Klinik bir gerçeklik olarak bağırsak-beyin ekseni
Uzmanlara göre mevcut veriler, sindirim sistemi ile beyin arasındaki ilişkinin artık yalnızca teorik bir bağlantı olmadığını; moleküler ve klinik düzeyde gözlemlenebilir bir mekanizma olarak öne çıktığını gösteriyor.
Kronik sindirim şikâyetleriyle birlikte zihinsel bulanıklık yaşayan bireylerde bağırsak-beyin ekseninin değerlendirilmesinin, tanı ve tedavi süreçlerinde giderek daha önemli hale geldiği vurgulanıyor.
Kaynak: evrensel