Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Büyük Dairesi, 2017’den bu yana cezaevinde bulunan Osman Kavala’nın ikinci başvurusuna ilişkin kararını 25 Ağustos’ta açıkladı.
Fransa’nın Strazburg kentindeki İnsan Hakları Binası’nda kamuya açık oturumda açıklanan kararı AİHM Başkanı Mattias Guyomar okudu. Guyomar, Türkiye’nin Kavala hakkında verilen önceki AİHM kararını uygulamadığını vurguladı.
Mahkeme, Kavala’nın tutukluluğunun ve mahkûmiyetinin, Gezi Parkı protestolarındaki rolü ve bir insan hakları savunucusu olarak faaliyetleriyle bağlantılı olduğunu belirtti. AİHM Başkanı Guyomar, Türkiye’nin Kavala’nın “mümkün olan en kısa sürede serbest bırakılmasını sağlaması gerektiğini” ifade etti.
AİHM hangi maddelerin ihlal edildiğine karar verdi?
AİHM Büyük Dairesi, Kavala’nın başvurusunda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) birden fazla maddesinin ihlal edildiğine hükmetti.
İhlal kararı verilen maddeler şöyle:
Madde 3: İşkence yasağı Madde 5: Özgürlük ve güvenlik hakkı Madde 6: Adil yargılanma hakkı Madde 7: Kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesi Madde 10: İfade özgürlüğü Madde 11: Toplantı ve dernek kurma özgürlüğü Madde 18: Haklara getirilecek kısıtlamaların sınırlandırılmasıMahkeme, Kavala’nın hukuka aykırı şekilde alıkonulmaya devam ettiğini ve hakkındaki ceza yargılamasının adil yargılanma hakkının gereklerini karşılamadığını değerlendirdi.
AİHM ayrıca yargılama sürecindeki eksiklikler ile ceza hukukunun öngörülemez biçimde uygulanmasını birlikte değerlendirerek Kavala’nın ifade, toplantı ve örgütlenme özgürlükleri dahil temel haklarının ihlal edildiği sonucuna vardı.
Mahkeme, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarının iç hukukta yeniden değerlendirilmesine imkan veren bir mekanizma bulunmamasının da AİHS’nin 3. maddesini ihlal ettiğine karar verdi.
“Kararın gecikmeksizin uygulanması gerekmektedir”
AİHM kararının ardından Osman Kavala’nın Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ndeki hukuki temsilcileri Başak Çalı ve Philip Leach yazılı bir açıklama yaptı.
Açıklamada, AİHM’in kararının gecikmeksizin uygulanması gerektiği vurgulandı.
Kavala’nın avukatları, AİHM’in bugünkü kararının, Kavala’nın 2019’daki ilk karardan bu yana devam eden tutukluluğu ve 2022’de verilen ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasıyla ilgili olduğunu belirtti.
Açıklamada, AİHM’in Kavala’nın özgürlüğünden mahrum bırakılmasının ve hakkında yürütülen ceza yargılamasının, bir insan hakları savunucusu olarak görüşlerini ifade ettiği için kendisini cezalandırma ve susturma amacı taşıdığı sonucuna vardığı ifade edildi.
Avukatlar, ihlallerin ağırlığı ve sonuçları dikkate alındığında, ihlallerin sona erdirilmesi için gerekli tedbirin Kavala’nın serbest bırakılması ve mahkûmiyetinin tüm sonuçlarının ortadan kaldırılması olduğunu belirtti.
Açıklamada ayrıca AİHM Büyük Dairesi tarafından verilen kararın AİHS’nin 46. maddesi uyarınca kesin ve nihai olduğu, AİHM kararlarının Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 90. maddesi uyarınca bağlayıcı nitelik taşıdığı vurgulandı.
Açıklama, “Bu vahim adaletsizliğe son verilmesi için kararın artık gecikmeksizin uygulanması gerekmektedir” ifadeleriyle sona erdi.
AİHM 2019’da da ihlal kararı vermişti
Osman Kavala’nın avukatları, iç hukuk yollarına yaptıkları başvuruların ardından 7 Haziran 2018’de AİHM’e başvurmuştu.
AİHM, 10 Aralık 2019’da Kavala’nın tutukluluğunda özgürlük ve güvenlik hakkının ihlal edildiğine karar vermişti. Mahkeme ayrıca tutukluluğun Kavala’yı susturmaya yönelik, AİHS’de öngörülmeyen bir amaç taşıdığı sonucuna vararak 18. maddenin de ihlal edildiğine hükmetmişti.
AİHM, Türkiye’nin Kavala’nın tutukluluğuna son vermesi ve “derhal serbest bırakılmasını” sağlaması gerektiğini belirtmişti. Ancak Kavala tahliye edilmemişti.
2022 yılında AİHM Büyük Dairesi, Türkiye’nin 2019 tarihli kararı uygulamaması nedeniyle ihlal prosedürü kapsamında bir kez daha karar vermişti.
Kavala’nın cezası 2023’te kesinleşmişti
Türkiye’de devam eden yargılama sonucunda Osman Kavala, 25 Nisan 2022’de Gezi Parkı eylemleriyle bağlantılı olarak “hükümeti ortadan kaldırmaya teşebbüs” suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırılmıştı.
Kavala hakkındaki karar Yargıtay tarafından 2023’te onanarak kesinleşmişti.
Kaynak: Birgün